Zout en (hart)ziekte genuanceerder bekeken

Updated: Aug 24

Zout heeft voor velen een slechte naam en leidt zelfs tot zout arme diëten bij mensen die relatief gezond zijn. Dat is verwonderlijk, aangezien het zo essentieel is voor het functioneren. Een zout tekort is te merken aan vermoeidheid, hoofdpijn, concentratiestoornissen en andere non-specifieke of 'vage' klachten. Er zijn verschillende diersoorten die specifiek naar zout op zoek gaan. Zo heeft een volwassen olifant 100 gram zout per dag nodig om te kunnen functioneren en graaft hier specifiek in de aarde voor om het te vinden. Veel herbivoren zoals een paard hebben een liksteen hard nodig. Alles in exces ongezond, echter lijkt de aandacht en aanbevelingen van de laatste decennia voor de schade van zout aan met name de gemiddelde mens, sterk overdreven te zijn. Zeker wanneer we natuurlijke voeding eten en gezond zijn kan zout gerust over de maaltijd worden gesprenkeld!

Zout nieren en overleving

In de gemiddelde mens van 70 kg zit ongeveer 250 gram zout. Onze nieren zijn continu het bloed aan het filtreren (zuiveren) en zout en water aan het heropnemen. Dit gaat naar behoefte van het lichaam en doet ons lichaam via de centrale 'controlekamer', de hypothalamus met in 'dienst' o.a. de bijnieren en nieren. Belangrijk is om te weten is dat water en zout samengaan. Waar zout gaat is water in het menselijk lichaam. Bloeddruk wordt bepaald door de hoeveelheid vloeistof en dus zout in onze bloedvaten en is essentieel is voor onze overleving. Mensen die in een staat van stress en ongezondheid staan hebben een hogere bloeddruk om hun overleving te waarborgen. Een hoge bloeddruk is een symptoom en een uiting van een systeem dat 'gevaren' probeert op te lossen. In contrast heeft een lichaam dat in gezondheid en rust verkeert een bloeddruk tussen de 120 - 90 (bovendruk) en 80 - 60 onderdruk, al zijn er altijd uitzonderingen.


Onze nieren reabsorberen dus o.a. natrium en vocht en zouden we dat niet doen, dan zijn we na een uur in coma en binnen 2 uur dood. Zout is namelijk relevant voor een lange lijst aan functies in ons lichaam. Onze nieren zijn hartstikke goed in staat om een overschot te elimineren, mits je verder gezond bent uiteraard. Om dit elimineren heb je andere mineralen zoals kalium nodig. Het is waarschijnlijk eerder een tekort aan kalium dan een teveel aan zout wat in het moderne leven het probleem is.


Wat zegt wetenschappelijk onderzoek?

Een grote studie die 8 studies meeneemt in 2014 geeft aan dat er een een heel licht verband bestaat tussen verhoogde zout inname boven de 5 gram en cardiovasculaire ziekte bij mensen met een verhoogde bloeddruk (1). De bloeddruk wordt gemiddeld verlaagt met 2 (boven) en 1 (onder). Bij mensen die een normale bloeddruk hebben, maakt verhoogde zout inname niet uit op het gebied van cardiovasculaire ziekte, al gaat de bloeddruk met 1 punt (boven en onder) omlaag. De onderzoekers geven gezien de beperkte kracht van het verschil geen adviezen.


Een andere studie ook in 2014 bij 157.543 volwassenen in 18 landen liet zien dat zowel hogere (> 5 g / dag) en lagere niveaus (<3 g / dag) van van zoutinname gepaard gaat met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten (2). Een hogere kalium inname was beschermend voor hart- en vaatziekten.


Interpretatie

Meer dan 5 gram zout per dag lijkt dus niet goed bij mensen die een verhoogde bloeddruk hebben, maar deze verkeren al in een staat van ongezondheid. Kalium brengt balans in het lichaam bij natrium. Kalium zit vooral in groente en fruit. Nutriënten op opzichzelfstaand onderzoeken en niet in samenspel met alle andere nutriënten is eigenlijk idioot. Toch gebeurd het continu in de wetenschap. Personen die veel zout eten, hebben hele andere producten in hun dieet dan want een homo sapiens hoort te eten. Dat is simpel te beredeneren uit onderstaande gegevens.


Zou je überhaupt een (verhoogde) zout inname van boven de 5 gram bij een natuurlijk (paleolithisch) voedingswijze kunnen bereiken?

  • bij een dagelijkse energie behoefte van 2000/2500 kcal bereik je met ongeveer 400 gram noten en dan nog kom je nog maar uit op zo'n 2,5 gram zout.

  • Voor 5 gram zout zul je 5,7 kilo groente moeten eten.

  • Of 3,4 kilo zalm

Nee onze voorouders hadden waarschijnlijk geen last van een zoutoverschot, want de kant en klare pakjes met allerlei vreemde stoffen en bergen zout bestonden nog niet. bovendien kregen zij voldoende kalium binnen, aangezien zij wel bergen met groente en fruit (seizoensgebonden) aten. Misschien dat ze er af en toe een liksteen bij moesten pakken. Er werden in onze history oorlogen gevoerd om zout en legers werden er mee betaald. Kortom het is eigenlijk knap dat we meer dan 10 gram zout per dag kunnen binnenkrijgen.


Conclusie

Wie de natuur begrijpt, zijn boerenverstand gebruikt en de wetenschap er bij pakt, begrijpt dat zout hartstikke goed voor je is en net zoals alles met mate. Het advies om zout te minderen is aan de relatief gezonde Nederlander, maar matig wetenschappelijk onderbouwd. Het is überhaupt zeer de vraag of de wetenschappelijk gevonden effecten bij een verhoogde zout inname echt te maken hebben met (puur) zoutinname. Zo kan je eenvoudig bedenken dat een verhoogde zout inname, gepaard gaat met industrieel (ongezond) voedsel en dan ook tekorten in andere nutriënten, zoals kalium om de hoek komen kijken. Bij een vrij gezonde gesteldheid en groenterijk dieet kan je gerust zout over je voedsel sprenkelen. Mocht je last hebben van nierziekte en/of hoge bloeddruk is het veilig om je aan het maximum van 6 gram zout (2,4 gr natrium) per dag te houden, die het het voedingscentrum als advies geeft. Nog beter zou zijn om natuurlijk te eten en de kant en klare pakjes te laten staan.


Bronnen

(1) Adler AJ, Taylor F, Martin N, Gottlieb S, Taylor RS, Ebrahim S. Reduced dietary salt for the prevention of cardiovascular disease. Cochrane Database Syst Rev. 2014;2014(12):CD009217. Published 2014 Dec 18. doi:10.1002/14651858.CD009217.pub3


(2) O’Donnell M , Mente A, Rangarajan S, et al. Urinary sodium and potassium excretion, mortality, and cardiovascular events. N Engl J Med 2014; 371: 612–23


7 views