Vitamine D tekort, een wereldwijde epidemie

Updated: Jun 19

Samengevatting van dit artikel:

  • De meeste westers levende mensen hebben een lichte tot ernstige vitamine D tekort.

  • Afhankelijk van meerdere factoren en specifiek hoeveel en hoelang het tekort aanwezig is, kan dit tekort leiden tot allerlei aandoeningen, zoals auto-immuunziekten, diabetes, depressie en kanker.

  • De reguliere gezondheidszorg doet te weinig bij tekort, waarbij zij bovendien pas ingrijpen bij bloedwaarden onder de 50 nmol/l.

  • Meerdere onderzoeken bij mens en dier laten zien dat 100 nmol/l of hoger passender is voor een goede gezondheid.

  • De mens heeft altijd buiten geleefd (evolutionaire achtergrond) en mensen die dit nog doen hebben waarden van 100+ nmol/l.

  • Meerdere (onafhankelijke) professoren raden bloedwaarden van rond de 115 nmol/l aan voor optimale gezondheid.

  • Voor de meeste binnen levende mensen is het voor een leuker en gezonder leven noodzakelijk om 6000-8000 IE extra vitamine D te nemen. In meerdere onderzoeken is gebleken dat dit een een veilige dosering is over lange tijd.



Vitamine D tekort wereldwijd!

Meer dan 68% van de Nederlanders heeft in meer of mindere mate last van een vitamine D tekort en wereldwijd zijn dit ruim 1 miljard mensen! [1]. Volgens de 'vitamin D society' (Non-profit groep van professoren) heeft 97% van de Canadezen ergens in het jaar een vitamine D tekort. Dat is voor ons erg interessant, want wij leven op dezelfde hoogtegraad en dus dezelfde zonsterkte. Dr. William Grant heeft in 2010 in een studie berekend, dat wanneer Canadezen hun vitamine D waarden zouden verhogen naar 105 nmol/l, dit per jaar 37.000 doden zou voorkomen en 14 miljard aan gezondheidskosten zou schelen bij de Canadezen [2]. Er zijn maar weinig mensen in Nederland die met dat soort waarden rondlopen. In de reguliere zorg wordt hier pas iets mee gedaan, wanneer je onder de 50 nmol/l zit en wat er dan mee gedaan wordt is nog zeer minimaal. Lees verder waarom voor het voorkomen van ziekten en optimale gezondheid het waarschijnlijk relevant is om extra vitamine D te nemen.


Vitamine D is ook een prohormoon heeft allerlei functies in het lichaam

Vitamine D is ook een prohormoon en is direct of indirect verantwoordelijk voor hoe ten minste 10% van hoe onze genetische code tot uiting komt, aldus voormalig professor Frits Muskiet, grondlegger van de evolutionaire geneeskunde in Nederland. Vitamine D is nodig voor calcium, magnesium en fosfaat opname in de darm, heeft effect op het aangeboren- en aangeleerde immuunsysteem, is antibacterieel en werkt anti-ontstekend [6]. Tekort aan vitamine D is sterk gekoppeld aan (Auto-immuun) ziekten. Vitamine D zorgt er namelijk voor voor dat T-regulatory immuuncellen worden gevormd die anti-inflammatoir en immuunregulerend zijn, waardoor ons immuunsysteem niet 'op hol slaat' [34]. Zo helpt vitamine D bij het opruimen van amyloid-β (plaque) en vertraagd het de progressie van alzheimer, waarbij de ziekte zelfs voorkomen zou kunnen worden volgens onderzoekers [7].


Vitamine D en kanker

Chronische systemische lage graads ontsteking wordt beschouwd als pro-tumorigeen (kanker) bij o.a. prostaat, lever, longen en slokdarmkanker. Vitamine D kan inflammatie bedwingen en kan daardoor effectief zijn bij deze inflammatie gerelateerde ziekte.


Zo helpt een toediening van 50.000 IE vitamine D / elke 2 weken / voor 6 maand bij het verminderen van de voorloper (CIN) van baarmoederhalskanker [8].

Een ander onderzoek liet zien dat vrouwen die bloedwaardes van >100 nmol/l, 67% minder kans hebben op alle invasieve kankersoorten in verhouding met vrouwen die <50 nmol/l vitamine D hadden [26].

Een anti-tumor mechanisme die hierachter werkzaam is dat vitamine D hydroxycholesterol (27HC) verlaagt, wat een oestrogeen receptor moduleerder is, die bij te sterke activatie borstkanker bevorderend is. Lage doseringen van 400 IE / dag verlaagden 27HC niet, terwijl hoge doseringen van 10.000 IE / dag dat wel deden [9].



Diabetes en Vitamine D

Er is een duidelijk verband tussen een gebrek aan vitamine D en diabetes, zowel type 1 als 2.

Genetische variaties van genen die betrokken zijn bij de opname, het transport en de activiteit van vitamine D kunnen iemand vatbaarder maken voor glucose intolerantie, insulineresistentie en diabetes, zowel type 1 als type 2. Suppletie met vitamine D kan diabetes type 1 en type 2 voorkomen of onder controle houden [30,31].

In Finland, waar weinig zonlicht is, werd in 1964, 4.000 tot 5.000 IE vitamine D (suppletie en/of voeding) per dag aangeraden. In 1992 was dat nog 400 IE per dag. Het aantal gevallen van diabetes type 1 steeg in die periode met 350% bij kinderen van 1 tot 4 jaar, 100% bij kinderen van 5 tot 9 jaar en 50% bij kinderen van 10 tot 14 jaar [32].

In 2006 is deze stijging gestopt en is het aantal gevallen van diabetes type 1 niet meer gestegen. Dit gebeurde nadat de Finse overheid besloot om alle melkproducten te verrijken met vitamine D [33].


Spijsvertering-/darmziekten

Mensen met inflammatoire spijsverteringskanaal en malabsorptie problemen door de ziekte van Crohn, Coeliakie, IBD, IBS, Colitus Ulcerosa en Gasro-oesofageale reflux nemen vitaminen en mineralen minder op. In het eerder genoemde onderzoek was er bij een subgroep van 285 deelnemers met hiervoor genoemde ziekten en klachten ondanks 4000 IE/d geen vitamine D verhoging in het bloed [21].

Er is een duidelijk associatie tussen het prikkelbare darm syndroom (IBS) en vitamine D tekort [27,28]. Systemische en immunologische kennis hier op toegepast en het is logisch dat het waarschijnlijk om een tweezijdig verband gaat. Het ene leidt uiteindelijk tot het andere.


Bronnen van vitamine D

In onze evolutionaire historie maakten we 90% van onze vitamine D via blootstelling aan de zon (uv-straling) en 10% kwam uit ons dieet, uit voedingsmiddelen als vis en paddenstoelen. De belangrijkste bron is dus zonlicht, echter komen we nu niet meer buiten of eten we zoals onze voorouders dat deden. In de huidige tijd komen niet alleen van de evenaar af en ver naar het noorden tekorten voor, maar ook in Arabische landen. Heel blank of wit zijn is daar juist aantrekkelijker en de zonnestralen komen niet op de huid wegens hoofddoeken, make-up, paraplu's en het binnen in huis of auto zijn.


Vanuit de evolutie bekeken

Toen de mens uit Afrika trok richting het noorden trokken, paste ons huidpigment zich aan om zo meer zonnestraling door de huid te krijgen voor de aanmaak van vitamine D.

De blank geworden mensen konden zo voldoende vitamine D opnemen in Europa, mits ze natuurlijk buiten leven. Toen leefden we natuurlijk nog niet voornamelijk achter een bureau.


Onze voorouders namen meer vitamine D op in de zomer, wanneer ze tegelijkertijd ook aankwamen door de grote hoeveelheden energie en suiker in de vorm van fruit. Overtollig vitamine D wordt opgeslagen in onze lever, vetcellen en spieren en de voorraad kost tijd om op te bouwen of af te breken. In de winter met minder vitamine D en voedsel, gingen we door het energietekort afvallen en ons opgebouwde vet verbranden, waarbij dan ook de vitamine D vrij kwam. Prachtig vind ik hoe onze evolutionaire aanpassingen ons gezond en in balans hielden!


Evolutie is een mechanisme van aangepassing van het organisme aan de omgeving. Hoe de natuur en omgeving was laten zien wat goed voor ons is. Wij zijn aangepast aan hoe het de afgelopen miljoenen jaren was!


Verschillende vitamine D waarden

Andere primaten hebben een bloedwaarde betreft vitamine D van tussen de 125 en 200 nmol/l [10].

Homo Sapiens, zoals de Maasai en Hadzabe in Tanzania die nog buiten in de natuur leven, hebben rond de 115 nmol/l [11].

Strandwachters hebben een waarde van 163 nmol/l [12], boeren in Puerto Rico 135 nmol/l [13] en Australische dermatologen 35 nmol/l [14].


Genetisch anders functioneren dan de norm (SNP's)

Wanneer je een genetische mutatie hebt op het gebied van je vitamine D receptor, dan is voor jouw lichaam een hogere vitamine D waarde nodig dan bij een ander die geen mutatie op zijn vitamine D receptor heeft. Je vitamine D receptor is minder gevoelig en heeft daardoor meer nodig om actief te raken. Zo leidt een vitamine D receptor mutatie (SNP) tot het eerder hebben van de huidaandoening vitiligo [17] of multiple sclerose [18].


Reguliere zorg

Wanneer je naar de huisarts gaat om je vitamine D te laten bekijken en te horen krijgt dat het goed is, dan is het wel de vraag wat er wordt verstaan onder 'goed'. In de reguliere zorg is goed het hokje, tussen 50 en 150 nmol/l. Valt jou waarde daar binnen, dan zou je de juiste hoeveelheid vitamine D in je lijf hebben. Volgens de reguliere zorg zouden de eerder genoemde standwachters met 163 nmol/l dus teveel hebben.

Heb je onder de 50 nmol/l dan krijg je waarschijnlijk 1 tabletje voorgeschreven van 5600 IE / week of een vergelijkbare dosering per periode. Deze magere hoeveelheden zetten 'geen zoden aan de dijk' en de reguliere gezondheidszorg doet eigenlijk te weinig met patienten die een tekort hebben.


De eerder genoemde buiten levende mensen en primaten zitten ver boven twee maal de ondergrens van wat de reguliere gezondheidszorg als normaal beschouwd! Studies laten zien dat een vitamine D waarde van ten minste 100 nmol/L optimaal is in gezonde mensen [15]. Vele wetenschappers zijn het er namelijk over eens dat gezonde waarden rond de 100-150 nmol/l liggen [21].


Een tekort oplossen

Bloedwaardes van 20 of 51 nmol/l hoeven niet direct (bewuste) klachten op te leveren. Er gaat veel tijd over ziekteprocessen heen, echter gebeurd er voor de periode van klachten, daadwerkelijk wat in onze lichaamscellen. Om onze lichaamscellen echt goed te laten functioneren en de mechanismen achter ziekte zo min mogelijk kans te geven en te laten duren, is het evolutionair logisch om het lichaam de benodigde bouwstoffen te geven, waarop het altijd gefunctioneerd heeft.


115 nmol/l ga je waarschijnlijk niet bereiken met een moderne levensstijl en 5600 IE per week extra. Toediening van 4000 IE vitamin D / dag voor meer dan 6 maanden bij Canadese patiënten, resulteerde in een gemiddelde vitamine D niveau van 109 nmol/l en gaf geen bijwerkingen, behalve een verbeterde stemming [16]. Een andere groot onderzoek liet zien dat mensen met een normaal BMI 6000 IE, overgewicht 7000 IE en met obesitas 8000 IE extra per dag aan vitamine D nodig hebben, om boven de 100 nmol/l te komen [21].


De Etos verkoopt 25 ug vitamine D3, wat overeenkomt met 1000 IE. Dit is volgens hun advertentie hooggedoseerd, maar dus eigenlijk aan de zeer lage kant.


Veiligheid en toxiciteit

Waarden tot 10.000 IE [19] en 15.000 IE [21] extra per dag zijn compleet veilig, waarbij lever en nier functies normaal bleven en er geen hypercalcemia of hypercalciuria optrad bij zelfs bloedwaarden tot de 300 nmol/l in de studie die een 18 maanden tijdsbestek had. Dat is in lijn met de 'Endocrine Society' die adviseert dat bloedwaarden tot 250 nmol/l niet toxisch zijn.

Opgelet voor mensen met 'onspoorde' immuunsystemen

Sommige mensen blijken negatief te reageren op vitamine D-supplementen, omdat zij een verstoord vitamine D-metabolisme hebben. Hierbij kan het zijn dat de 25 (OH) D-waarden (inactief vitamine D, de bloedwaarde die standaard wordt gemeten) laag zijn, terwijl de 1,25(OH)D-waarden (actieve vorm van vitamine D) te hoog zijn.


Normaal gesproken wordt de inactieve vorm van vitamine D [25(OH)D] in de nieren geactiveerd, waardoor actief vitamine D [1,25(OH)D] ontstaat. Bij sommige mensen wordt vitamine D ook buiten de nieren om geactiveerd, namelijk in macrofagen (immuuncellen). Dit lijkt met name te gebeuren bij mensen met aandoeningen zoals sarcoïdose, ontstekingsziekten van de darmen (IBD: Crohn en Colitis), reumatoïde artritis en lymfoproliferatieve ziekten [20]. Immuuncellen lijken zich dus anders te gedragen door een jarenlang 'ontspoord' (immuun)proces.


Een overschot aan actief vitamine D is schadelijk en kan ‘verkalking’ van zachte weefsels (long, hart, bloedvaten, nieren) stimuleren. Door suppletie van vitamine D wordt het actieve vitamine D gehalte nog meer verhoogd, wat in die situatie ongewenst is.


Mensen waarbij dit het geval is kunnen ‘bijwerkingen’ van vitamine D-suppletie ervaren. Tot op heden is er vrij weinig bekend over deze situatie. De actieve vorm van vitamine D wordt ook bijna nooit gemeten, omdat de meeste artsen en therapeuten het belang hiervan niet inzien. Een verstoord vitamine D metabolisme blijkt vooral voor te komen bij verschillende auto-immuunziekten. Om een overschot aan actief vitamine D te voorkomen i het verstandig om naast het inactieve vitamine D (25(OH)D) ook het actieve vitamine D (1,25(OH)D) in het bloed te meten voordat je vitamine D-supplementen gaat gebruiken, wanneer je een auto-immuunziekte hebt.


Het mooiste is natuurlijk om dit zoveel mogelijk te voorkomen!


Je inactieve en actieve vitamine D waarde meten kan via hier.


Conclusie

Voor de meeste binnen levende mensen is het voor een leuker en gezonder leven noodzakelijk om 6000-8000 IE extra vitamine D te nemen, waarbij dit afhankelijk is van je BMI of je in de zon komt en vis eet, om evolutionair beredeneerde en door wetenschap ondersteunde gezonde waarden te bereiken wat rond de 115 nmol/ligt. Hoe vroeger in het leven, hoe meer je onderstaande (immuun) disfunctie en tekorten voorkomt.

Vermoed je dat je immuunsysteem al anders functioneert, heb je tekorten op het gebied van beweging, mineralen of vitaminen (K2) of ben je genetisch iets anders (mutatie/SNP) dan is om je lijf goed te laten functioneren, het raadzaam om dit verder uit te zoeken en op te lossen.


Heb je vragen, maak eventueel een afspraak bij mij of een andere psychoneuroimmunologisch therapeut.



Bronnen

[1] Vitamin D deficiency in Europe: pandemic? https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26864360


[2] An estimate of the economic burden and premature deaths due to vitamin D deficiency in Canada. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20352622


[3] Mark J Bolland et al: Calcium intake and risk of fracture: systematic review. The BMJ, September 2015. doi: http://dx.doi.org/10.1136/bmj.h4580.


[4]. Three-year low-dose menaquinone-7 supplementation helps decrease bone loss in healthy postmenopausal women. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23525894


[5]. Vitamin K, an example of triage theory: is micronutrient inadequacy linked to diseases of aging? https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19692494


[6] Vitamin D deficiency in patients with common variable immunodeficiency, with autoimmune diseases and bronchiectasis: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24274606


[7]. MT Mizwicki, et al. Genomic and Nongenomic Signaling Induced by 1α,25(OH)2-Vitamin D3 Promotes the Recovery of Amyloid-β Phagocytosis by Alzheimer’s Disease Macrophages. J Alzheimers Dis. 2012 Jan 1;29(1):51-62.


[8] Vahedpoor Z, Jamilian M, Bahmani F, Aghadavod E, Karamali M, Kashanian M and Asemi Z 2017, Horm. Cancer, 8, 58–67.


[9]. Vitamin D supplementation decreases serum 27-hydroxycholesterol in a pilot breast cancer trial. Going CC, Alexandrova L, Lau K, Yeh CY, Feldman D, Pitteri SJ Breast Cancer Res Treat. 2018 Feb; 167(3):797-802. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6201256/


[10] Why the optimal requirement for Vitamin D3 is probably much higher than what is officially recommended for adults: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15225842


[11] Traditionally living populations in East Africa have a mean serum 25-hydroxyvitamin D concentration of 115 nmol/l.: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22264449


[12] Haddad (1971) – Competitive protein-binding radioassay for 25-hydroxycholecalciferol. https://academic.oup.com/jcem/article-abstract/33/6/992/2716509?redirectedFrom=fulltext


[13] 25 (OH) D serum levels in the normal Puerto Rican population and in subjects with tropical sprue and parathyroid disease. https://www.researchgate.net/publication/274568347_25_OH_D_serum_levels_in_the_normal_Puerto_Rican_population_and_in_subjects_with_tropical_sprue_and_parathyroid_disease


[14] The vitamin D status of Australian. dermatologistshttps://www.researchgate.net/publication/24034150_The_vitamin_D_status_of_Australian_dermatologists


[15] The urgent need to recommend an intake of vitamin D that is effective; https://academic.oup.com/ajcn/article/85/3/649/4633228


[16] Vieth R et al. Randomized comparison of the effects of the vitamin D3 adequate intake versus 100 mcg (4000 IU) per day on biochemical responses and the wellbeing of patients. Nutrition Journal. 2004;3:8.


[17] Association of Vitamin D Receptor Gene Polymorphisms and Serum 25-Hydroxy Vitamin D Levels in Vitiligo – A Case-control Study https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6434755/

[18] Vitamin D receptor gene polymorphisms are associated with multiple sclerosis in Mexican adults; https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0165572816303307


[19] Vieth R. Vitamin D supplementation, 25-hydroxyvitamin D concentrations, and safety. Am J Clin Nutr. (1999); https://examine.com/supplements/vitamin-d/#ref63


[20] Lips, P. (2007). Relative value of 25 (OH) D and 1, 25 (OH) 2D measurements. Journal of Bone and mineral Research, 22(11), 1668-1671.


[21] Evaluation of vitamin D3 intakes up to 15,000 international units/day and serum 25-hydroxyvitamin D concentrations up to 300 nmol/L on calcium metabolism in a community setting https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5402701/


[22] Effect of calcium supplements on risk of myocardial infarction and cardiovascular events: meta-analysis. https://www.bmj.com/content/341/bmj.c3691


[23] Expression of osteonectin and matrix Gla protein in scleroderma patients with and without calcinosis. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17050587


[24] Urinary tract stone occurrence in the Women's Health Initiative (WHI) randomized clinical trial of calcium and vitamin D supplementshttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3127502/


[25] Roles of Vitamins D and K, Nutrition, and Lifestyle in Low-Energy Bone Fractures in Children and Young Adults. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28686548


[26]. Serum 25-Hydroxyvitamin D Concentrations ≥40 ng/ml Are Associated with >65% Lower Cancer Risk: Pooled Analysis of Randomized Trial and Prospective Cohort Study https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4822815/


[27] Association Between Inflammatory Bowel Disease and Vitamin D Deficiency: A Systematic Review and Meta-analysis. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26348447/


[28] Vitamin D deficiency in children with inflammatory bowel disease. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21222159


[29] Theuwissen E et al. Low-dose menaquinone-7 supplementation improved extra-hepatic vitamin K status, but had no effect on thrombin generation in healthy subjects. Br J Nutr. 2012 Jan 31:1-6.


[30] Berridge MJ. Vitamin D deficiency and diabetes. Biochem J. 2017 Mar 24;474(8):1321-1332.


[31] Grammatiki M, Karras S, Kotsa K. The role of vitamin D in the pathogenesis and treatment of diabetes mellitus: a narrative review. Hormones (Athens). 2018 Sep 25.

[32] Karvonen M, Pitkäniemi J, Tuomilehto J. The onset age of type 1 diabetes in Finnish children has become younger. The Finnish Childhood Diabetes Registry Group. Diabetes Care. 1999 Jul;22(7):1066-70.


[33] Mäkinen M, Simell V, Mykkänen J, et al. An increase in serum 25-hydroxyvitamin D concentrations preceded a plateau in type 1 diabetes incidence in Finnish children. J Clin Endocrinol Metab. 2014 Nov;99(11):E2353-6.


[34] The impact of vitamin D on regulatory T cells. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21104171