Migraine genezen met voeding en ketonen

Updated: Nov 8, 2021

Introductie

Migraine is een neurologische aandoening, die dikwijls progressief verloopt en de kwaliteit van leven ernstig kan beïnvloeden. Ondanks dat migraine veel voorkomt onder de bevolking is er in de reguliere zorg geen behandelingsoptie die het oplost en bovendien gepaard gaat zonder vervelende bijwerkingen. Er wordt beweerd dat het niet geneesbaar zou zijn.


Migraine is het symptoom en gevolg van vele biologische mechanismen die verstoord zijn geraakt. Er is bijvoorbeeld steeds meer bewijs dat laat zien dat migraine mede komt door een tekort aan hersenenenergie en een teveel aan oxidatieve stressniveaus. Dit heeft ook sterk te maken met schade aan de mitochondriën in de cellen bij mensen met migraine. Deze mitochondriën worden ook wel de energiecentrales van de cel genoemd. Door een westerse leefstijl ontstaan deze verstoringen en kan hersteld worden met leefstijl interventies.


Een interventie en onderdeel van de genezing is het ketogene dieet, dat al meer dan een eeuw gebruikt wordt en in de reguliere zorg bij kinderen met ernstige epilepsie. Het ketogene dieet dat een voedingspatroon van vasten nabootst en het metabolisme richting vetverbranding stimuleert, is anti-inflammatoir en leidt tevens tot de verhoging van ketonen. Deze ketonen kunnen door het brein en hart goed gebruikt worden voor energie. Wanneer men ketonen aanmaakt op een bepaald niveau wordt er gesproken van ketose. Ketose wordt door artsen nog regelmatig verward met keto-acidose, dat alleen optreedt bij ernstige diabetes type 2. Zo wordt het ketogene dieet bijvoorbeeld ook toegepast bij mensen met een lichte vorm van diabetes type 2.


Lees hier verder hoe migraine tot stand komt en hoe dit voedingspatroon mede kan bijdragen aan de oplossing.


Ketonen Ketonlichamen gaan dienen als een brandstofbron, nadat we onze glycogeenvoorraden in de lever hebben verbrand en glucose niet langer voldoende beschikbaar is. Dit maken we uit ons opgeslagen lichaamsvet of het vet dat we eten. In onze evolutiehistorie kwam het geregeld voor dat de glucose op was voor uren of dagen. Deze ketonlichamen zijn een 'alternatieve' brandstofbron voor de hersenen en kunnen daardoor afwijkingen in glucosemetabolisme (energie) die in migraine worden gevonden, omzeilen. Recent onderzoek heeft ook de signaleringsrollen van ketonlichamen aangetoond, waarvan met name bij bèta-hydroxybutyraat (BHB).


Ketogene dieet bestond al eind 19de eeuw Het ketogene dieet is al sinds eind 19de eeuw bekend en werd toen al gebruikt om mensen met diabetes en overgewicht te helpen. Met de komst van insuline begin 20ste eeuw is dit voedingspatroon meer van het wereldtoneel verdwenen. Sinds 1950 wordt het door de reguliere zorg gebruikt bij kinderen met ernstige en medicijn resistente epilepsie. Steeds meer wordt het dieet gebruikt voor therapeutische toepassingen bij verschillende neurologische en metabolische aandoeningen, maar ook bij pijnsyndromen.


Dat het zeer effectief werkt op hersengebied is grotendeels te wijten aan het vermogen van ketonen om hersenfunctie te verbeteren, inflammatie of pijn te reduceren en energietekort te overwinnen. Het best bestudeerde ketonlichaam is bèta-hydroxybutyraat (BHB). Dit is het primaire ketonlichaam dat wordt geproduceerd in een toestand van ketose en is goed voor maximaal 70% van alle geproduceerde ketonlichamen (1).


Twee redenen waarom BHB interessant is als alternatieve brandstofbron voor de hersenen:

1. Het heeft geen glucosetransporteiwit nodig om in de cel te komen en is niet afhankelijk van insuline, wat glucose (suiker) wel is.

2. Het werkt als een signaalmolecuul (dat wil zeggen kan communiceren met andere delen van de cel en het lichaam) en heeft hierdoor een bepaald effect. BHB werkt als een anti-inflammatoir signaalmolecuul, waardoor neuro-inflammatie afneemt.


Wetenschappelijke studies Er zijn verschillende onderzoeken die aantonen dat ketose helpt en beschermd tegen migraine. In één onderzoek resulteerde het ketogene dieet in een vermindering van de migraine frequentie, ernst en medicijngebruik bij 96 migraine patiënten met 80% (2). Een aanvullend onderzoek wees uit dat het ketogene dieet het aantal migraine-dagen met 18% verminderde bij 18 patiënten met episodische migraine (3).


Factoren bij migraine

Wetenschappelijk onderzoek (10) laat factoren (A) zien die een rol spelen bij migraine en hoe een ketogeen dieet helpt (B).


(A) Kenmerken migraine:

- Darmdysbiose/pathalogische microbioom

- Verlaagde capaciteit energieproductie in het brein (te weinig GLUT transporters)

- Teveel oxidatieve lading (ROS)

- Overmatige activiteit neuronen (excitabiliteit)

- Mitochondriale disfunctie (beschadigde en laag aantal mitochondriën)


(B) Effecten ketose (D-BHB) op kenmerken migraine:

- Verbetering van alle kenmerken vermeld bij A.


Illustratie en wetenschappelijke bron: (2019). Potential

Protective Mechanisms of Ketone Bodies in Migraine Prevention (10).

Hoe ketonen veel factoren verhelpen die te maken hebben met migraine 1. Glucose metabolisme Hypoglykemie (laag bloedsuiker) wordt geassocieerd met migraine en er wordt vaak gemeld dat vasten of maaltijden overslaan migraine kan veroorzaken. Ketonen overwinnen heel gemakkelijk onvoldoende beschikbaarheid van hersenglucose en herstellen daarom de grote energiebehoefte van de hersenen. Verder is het zo dat ketonmetabolisme in vergelijking met glucosemetabolisme op cellulair niveau meer energie genereert in de vorm van ATP per verbruikt zuurstofmolecuul. In andere woorden, ketonen geven met minder zuurstof meer waar voor je geld.

Insulineresistentie is ook in verband gebracht met migraine. Insuline heeft glucosetransporteiwitten (GLUT) nodig om glucose via de celmembraan de cel in te krijgen. Ze functioneren als soort van poortjes. Insulineresistentie betekent dat deze poortjes minder aanwezig zijn op onze celmembranen, waardoor er minder glucose (hersen)cellen in kan komen.


Ketonen en het ketogene dieet herstellen ook deze glucosetransporteiwitten (GLUT) en daarmee insulineresistentie. Naast dat het brein energie kan halen uit vetten, is het door vermindering van insulineresistentie ook steeds meer in staat om glucose te gebruiken.

2. Oxidatieve stress Het genereren van reactieve zuurstofspecies (ROS) en reactieve stikstofspecies (RNS) zijn natuurlijke bijproducten van het energie metabolisme en spelen vitale rollen in het lichaam. Problemen doen zich echter voor wanneer hun niveaus, de antioxidantcapaciteit van de cel overtreffen, waardoor oxidatieve stress wordt bevorderd en zowel de mitochondriale functie als het energiemetabolisme wordt beïnvloed. Er zijn veel aanwijzingen dat migraine geassocieerd is met een verminderde anti-oxidantencapaciteit en/of verhoogde oxidatieve stress.

Ketonlichamen, in het bijzonder BHB, hebben anti-oxidatieve werking door verminderde productie van ROS en hun vermogen om vrije radicalen op te vangen (6). BHB werkt bovendien op het niveau van ons epigenoom en bevordert de expressie van genen die oxidatieve stress helpen bestrijden. Daarom is BHB een strategie om de oxidatieve stress geassocieerd met migraine te bestrijden. Kortom: Ketonen verminderen oxidatieve stress door minder ROS te produceren, vrije radicalen op te ruimen en bepaalde genen te activeren (epigenetica) die oxidatieve stress verhelpen.

3. Prikkelbaarheid van de hersenen De prikkelbaarheid van de hersenen wordt vooral bepaald door twee primaire neurotransmitters: GABA en glutamaat. GABA is onze kalmerende neurotransmitter, terwijl glutamaat ons activeert en 'prikkelt'. Een onbalans van de twee, waarbij glutamaat domineert, kan overstimulatie en neuronale hyperexcitabiliteit veroorzaken. Dit is zeer waarschijnlijk gekoppeld aan migraine vanwege de overlapping met epilepsie, inclusief de mogelijke onderliggende mechanismen en gedeelde farmacologische middelen die worden gebruikt om beide aandoeningen te behandelen.

Ketonlichamen bevorderen een hogere verhouding van GABA tot glutamaat, waardoor neuronaal vuren wordt verminderd en de hersenen worden gekalmeerd (7). Ketonlichamen lijken glutamaattransport te remmen in aanvulling op het verminderen van glutamaatafgifte, evenals andere bijdragende factoren. Deze vermindering van prikkelbaarheid kan daarom bescherming bieden tegen migraine (7). Kortom: Ketonen verminderen overactiviteit in de hersenen door de GABA tot glutamaatverhouding te verhogen en neuronaal overmatig vuren te voorkomen.

4. Neuro-inflammatie (hersenontsteking) Er zijn verschillende aanwijzingen dat migraine geassocieerd is met neuro-inflammatie, ondanks dat het niet als een ontstekingsziekte wordt beschouwd. Studies hebben verschillende pro-inflammatoire moleculen aangetoond die aanwezig zijn in migraine.


Ketonlichamen worden herhaaldelijk beschreven als ontstekingsremmend, met name over het vermogen van BHB om de activering van het NLRP3 inflammasome te remmen (8). De vermindering van oxidatieve stress is een andere manier waarop BHB ontstekingen voorkomt. De ontstekingsremmende effecten van BHB kunnen een manier zijn om de potentiële ontsteking die aan migraine ten grondslag ligt te dempen. Kortom: ketonen verminderen c.q. voorkomen ontsteking (neuro-inflammatie)


5. Darmmicrobioom Steeds meer onderzoek koppelt de gezondheid van onze darm aan onze algehele gezondheid en er is reden om aan te nemen dat het darmmicrobioom een grote ​​rol speelt in de pathofysiologie van migraine. Dit wordt ondersteund door de verhoogde frequentie van gastro-intestinale (GI) symptomen of stoornissen die vaak worden gemeld bij migrainepatiënten (9). Een goed geformuleerd ketogeen dieet en nutritionele ketose kunnen het darmmicrobioom positief veranderen op een manier die de darmpermeabiliteit, de productie van neuropeptiden en ontsteking van het GI-kanaal verbetert (9).


Kortom: Ketonen en het ketogeen dieet kunnen het darmmicrobioom veranderen op een manier die de gezondheid van onze darm en bijbehorende aandoeningen zoals migraine verbeterd.


Mensen met migraine zijn neurologisch gevoeliger

Mensen met migraine zijn over het algemeen (epi)genetisch al gevoeliger geprogrammeerd voor bijvoorbeeld licht, geluid, geur, tast of smaak. Daarbij hoort een gevoeligere bloed-hersen-barrière.. Deze barrière is ervoor om het brein te beschermen, want het brein is erg kwetsbaar. Deze barrière is handig wanneer er in het bloed gevaar zit - afkomstig van bacteriën (LPS) en toxische stoffen.


Vroeger als jager-verzamelaar was deze gevoeligheid voordelig, aangezien een waakzaam alarm systeem wel eens handig uit kwam. Helaas staat in het moderne leven die alarm systeem teveel en chronisch aan. Dit maakt de bloed-hersen-barrière bij migraine is overactief en sluit de bloedtoevoer sneller af. Wat er dan gebeurd zal ik toelichten met het volgende:


Wanneer u vroeger als kind sneeuwballen ging gooien, koude handen had gekregen en de handen ging opwarmen voor de kachel, kan u zich vast wel herinneren dat dit ontzettend ging prikkelen en pijn doen. Dit komt doordat de vaten die gesloten waren door de kou dan weer open springen. Elke homeostatische verandering resulteert in inflammatie, want elke verandering (allostase) in het lijf op welk niveau dan ook, moet gevolgd worden door een inflammatoir antwoord met als doel balans te herstellen (homeostase). Dit is wat er ook gebeurd op het niveau van de bloed-hersen-barriere, Doordat de bloed-hersen-barrière na een tijd (in bepaalde mate) afgesloten te zijn geweest weer openspringt, resulteert dit in een ontstekingsreactie en symptomen die migraine kenmerken.


Lekkende darm en LPS in de bloedbaan

Door een darmdysbiose en lekkende darm komen teveel toxische stoffen en (resten van) ziekmakende bacteriën (LPS) in de bloedbaan. LPS in de bloedbaan wordt endotoxemie genoemd. De bloed-hersen-barriere sluit zich dan af voor ontstekingseiwitten (gevaar) en LPS in de bloedbaan.

Conclusie

Systemisch laaggradige ontsteking van het lichaam en specifiek het zenuwstelsel (neuro-inflammatie) staan centraal als kenmerk bij migraine. Daarnaast zijn specifiekere verstoringen op celniveau waarneembaar, zoals insulineresistentie, verminderde expressie van GLUT op celmembranen en mitochondriale disfunctie. De darmwerking is verstoord en lekt waardoor er LPS de bloedbaan in stroomt, waardoor de bloed-hersen-barrière eerder geprikkeld raakt om zich af te sluiten.


Het ketogene dieet en ketose is in staat positief bij te dragen aan de hiervoor genoemde kenmerken, maar raadzaam is om hiernaast andere interventies bij te voegen voor optimale kans op herstel en gezondheid.


 

Bronnen


(1) Dedkova, E.N.; Blatter, L.A. Role of β-hydroxybutyrate, its polymer poly-β-hydroxybutyrate and inorganic polyphosphate in mammalian health and disease. Front. Physiol. 2014, 5, 260.


(2) Di Lorenzo, C.; Coppola, G.; Sirianni, G.; Di Lorenzo, G.; Bracaglia, M.; Di Lenola, D.; Siracusano, A.; Rossi, P.; Pierelli, F. Migraine improvement during short lasting ketogenesis: A proof-of-concept study. Eur. J. Neurol. 2015, 22, 170–177.


(3) Di Lorenzo, C.; Coppola, G.; Bracaglia, M.; Di Lenola, D.; Evangelista, M.; Sirianni, G.; Rossi, P.; Di Lorenzo, G.; Serrao, M.; Parisi, V.; et al. Cortical functional correlates of responsiveness to short-lasting preventive intervention with ketogenic diet in migraine: A multimodal evoked potentials study. J. Headache Pain 2016, 17, 58.


(4) Kraya, T.; Deschauer, M.; Joshi, P.R.; Zierz, S.; Gaul, C. Prevalence of Headache in Patients With Mitochondrial Disease: A Cross-Sectional Study. Headache 2018, 58, 45–52.


(5) Lemos, C.; Alonso, I.; Barros, J.; Sequeiros, J.; Pereira-Monteiro, J.; Mendonça, D.; Sousa, A. Assessing risk factors for migraine: Differences in gender transmission. PLoS ONE 2012, 7, e50626.


(6) Haces,M.L.;Hernández-Fonseca,K.;Medina-Campos,O.N.;Montiel,T.;Pedraza-Chaverri,J.;Massieu,L. Antioxidant capacity contributes to protection of ketone bodies against oxidative damage induced during hypoglycemic conditions. Exp. Neurol. 2008, 211, 85–96.


(7) Ma W, Berg J, Yellen G. Ketogenic diet metabolites reduce firing in central neurons by opening K(ATP) channels. J Neurosci. 2007;27(14):3618-3625. doi:10.1523/JNEUROSCI.0132-07.2007


(8) Youm, Y.-H.; Nguyen, K.Y.; Grant, R.W.; Goldberg, E.L.; Bodogai, M.; Kim, D.; D’Agostino, D.;

Planavsky, N.; Lupfer, C.; Kanneganti, T.D.; et al. The ketone metabolite β-hydroxybutyrate blocks NLRP3 inflammasome-mediated inflammatory disease. Nat. Med. 2015, 21, 263–269.


(9) Cámara-Lemarroy,C.R.;Rodriguez-Gutierrez,R.;Monreal-Robles,R.;Marfil-Rivera,A. Gastrointestinal disorders associated with migraine: A comprehensive review. World J. Gastroenterol. 2016, 22, 8149–8160.


(10) Gross, E. C., Klement, R. J., Schoenen, J., D'Agostino, D. P., & Fischer, D. (2019). Potential Protective Mechanisms of Ketone Bodies in Migraine Prevention. Nutrients, 11(4), 811. https://doi.org/10.3390/nu11040811

292 views0 comments

Recent Posts

See All