Laaggradige ontsteking: Het proces onderliggend aan chronische- en moderne ziektebeelden

Updated: Nov 7

Het aantal mensen met chronische moderne niet overdraagbare aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, diabetes, longziekten, psychische stoornissen, auto-immuunziekten en kanker is dramatisch gestegen over de laatste drie decennia. Als de trend doorzet krijgt 1 op de 2 personen kanker. Bovendien ontstaan deze ziekten op steeds jongere leeftijd. De oorzaak hiervoor is laaggradige ontsteking dat ons vroegtijdig doet verouderen en ons neurologisch, psychologisch, immunologisch, metabolisch (energie) en endocrinologisch (hormonen) ontregeld.


Bron en illustratie uit: "Epigenetics and Metabolism in Health and Disease"(7).

Toelichting illustratie: Leefstlijl c.q. omgevingsfactoren hebben invloed op onze lichaamscellen en het tot uiting komen van onze genen (epigenetica). Dit gebeurt via allerlei stoffen (factoren) die deze uiting reguleren. De totale effecten over tijd i.c.m. een bepaalde genetiche aanleg bepaalt welke ziekte er ontstaat.


Genen zijn niet de primaire oorzaak van deze aandoeningen, maar vooral de leefstijl die een interactie heeft op onze genen. De wetenschap die dit bestudeerd heet epigenetica, waaruit leefstijlgeneeskunde c.q. klinische PsychoNeuroImmunologie voortkomen. Onderzoek laat namelijk zien dat maar 5% van onze chronische ziektebeelden genetisch te verklaren zijn (1). Deze moderne welvaartsziekten heten niet voor niets zo en zijn vrijwel afwezig bij bevolkingen die als jager-verzamelaar leven. Zo leefden alle mensen tot 10.000 jaar geleden. We zijn nog niet aangepast aan het leven zoals dat vandaag de dag is en dat lokt ontsteking uit. Overmatige ontsteking kan ons lichaam niet aan en zet daarom een zuinige overlevingsstand in. Deze stand heet chronische laaggradige ontsteking en sluimerend onder het 'oppervlak'. Na verloop van tijd ontstaan klachten en ziekten.


Leestip: De gamechanger in gezondheid: Epigentica


Wat is stress en onsteking?

Stress en ontsteking is een verstoring van homeostase en balans. Ons lichaam reageert daarop via psychoneurologische, immunologische, endocrinologische en metabolische processen. Wanneer we spreken over ontsteking is het immuunsysteem betrokken. Waar de scheidslijn ligt tussen ontsteking en stress is te vergelijken met de vraag waar de grens de kop en staart van een slang ligt. Het onderscheiden hiervan kan zinnig zijn, echter gaat het hieronder verder over het gemeenschappelijk proces en biologische doel.


Stress- en ontstekingsprocessen hebben als functie homeostase (balans) te herstellen. Hier zit een evolutionair epigenetisch programma achter. Afhankelijk van de levensstijl en omgevingsprikkels gaan onze lichaamscellen aan de slag. Stress door koude, warmte, beweging, psychische (sociale) uitdagingen en cellen groeien en passen zich aan om tegen deze uitdagingen te kunnen. Het is niet zozeer dat ons lichaam in de toekomst kan kijken, maar via evolutionaire processen hebben cellen (epigenetische) reactiepatronen die in het verleden effectief zijn gebleken.


Psychische stress kan gezien worden als homeostase (veiligheid) dat ervaren wordt in de verschillende hersendelen, zoals het emotionele centrum (limbische systeem). Psychisch stress motiveert ons tot (overlevings)gedrag waarbij het gehele lichaam betrokken wordt. Aangezien de mens normaliter (vooral de vrouw) een sociaal wezen is, heeft psychosociale stress veel impact en draagt enorm bij aan gezondheid en de ontwikkeling van vrijwel elke ziekte.


Stress- ontstekingsprocessen gebeuren continu in het lichaam in meerdere of mindere mate. Het brein, de darmen, het immuunsysteem en de spieren kunnen niet allemaal tegelijkertijd (alle) energie krijgen. Ons lichaam dirigeert door o.a. insulinegevoeligheid en bloedtoevoer waar de energie heen mag gaan.


Laaggradige ontsteking is het gevolg een overbelaste capaciteit die al (te) lange tijd gaande is.


Stress activeert ons sympathetische zenuwstelsel en HPA-as

Het brein is onderdeel van het zenuwstelsel en werkt als een soort van centrale controlekamer. Net zoals telefooncentrales waar vroeger nog een operator iemand handmatige moest verbinden met de juiste persoon. Ook binnen die controle kamer zijn weer afzonderlijke afdelingen. In het brein gebeurt veel automatisch, onbewust en buiten ons bewustzijn om. Het brein dient prikkels te verwerken en te verbinden met de juiste gedragsmatige en lichamelijk (fysiologische) reactie.


Mensen die bijvoorbeeld gestrest zijn aan de telefoon, gaan automatisch heen en weer lopen. Dit heet spontante fysieke activiteit (Engels: Spontaneous physical activity, SPA) en zit in ons allemaal. Bewegen (fight/flight) is normaliter namelijk de route tot overleving. Bevriezen (freeze) is wat we ook in onze 'achterzak' hebben zitten, maar die wil je liever niet gaan gebruiken.


Stress- ontstekingsroutes lopen via de HPA-as, het sympatisch- en para-sympatisch zenuwstelsel. Via verschillende routes worden hormonen (noradrenaline, adrenaline, cortisol), neuronen, neurotransmitters (o.a. dopamine, serotonine, gaba, glutamaat) en klieren (o.a. alvleesklier: insuline, glucagon, of pijnappelklier: melatonine) geactiveerd, wat op hun beurt weer organen activeert en dezelfde hormonen, neuronen en klieren activeert of juist deactiveert.


Het is een continue loopband en cycli van processen, tot de dood. Volgens de klassieke kijk correspondeert sympathisch activiteit vooral met aan/activiteit (stress) en para-sympatische activiteit met uit/ontspanning (rust). Polyvagale theorie voegt wel een belangrijke verdieping toe aan deze simplistische zienswijze. Dat verduidelijkt onderstaande video.


Stress is niet zozeer slecht of goed en er bestaan niet zozeer hormonen die gepaard gaan met slechte of goed stress. Het gaat erom dat het lichaam een fase van stress kan afronden en gevolgd wordt door rust en slaap. Een sleutelwoord is (bio)ritme. Chronische stress zorgt ervoor dat we niet herstellen en er o.a. cortisol resistentie optreedt, zoals onderstaande illustratie en wetenschappelijk bron laat zien. Cortisol resistentie, depressie (burn-out) en laaggradige ontsteking hebben zeer veel met elkaar te maken.


Illustratie en bron (2014): "Depression: An Insight and Need for Personalized

Psychological Stress Monitoring and Management" (8).


Altijd maar in de overlevingsstand staan

Waarom tegenwoordig zoveel mensen chronische ziekten krijgen heeft ook veel te maken met trauma. Trauma is niet zozeer alleen wat optreedt na een auto-ongeluk of verkrachting. Ook emotionele verwaarlozing in de kindertijd geeft een mate van trauma (dissociatie). Altijd gestrest zijn en in de overlevingsstand staan heeft vaak te maken met een patroon van overleven in de jeugd. Er is dan meer de (onbewuste) neiging tot het opzoeken van deze bekende patronen. Dit komt omdat ondanks schadelijk ze toch voorspelbaar voor ons zijn en dat is voor het brein controle. Controle nodig hebben (ervaring) en correcter gezegd het niet hebben van is waarom mensen telkens weer in dezelfde valkuilen wandelen. (Verkeerde) partnerkeuze, denk- en voelpatronen, beroepskeuze worden allen gevormd door wat we (aan)leren.


Hechtingstheorie, polyvagale theorie en schematherapie geven helder inzicht. Zie hieronder een verrijkende video over polyvagle theorie. Overigens is een theorie, niet te verwarren met een hypothese het hoogst mogelijke bewijs in de wetenschap.



Typische- en hooggradige ontstekingen

Een typische ontsteking is wanneer het lichaam reageert op een infectie door een bacterie of virus. Afhankelijk van de mate van infectie gaat het lichaam (hard) aan de slag. De vijf ontstekingsverschijnselen zijn; warmte (koorts), pijn, zwelling, roodheid en verlies van functie. Het doel (proces) van ontsteking is het uiteindelijke herstel van functie (gezondheid). Een hooggradige ontsteking kost het lichaam enorm veel energie en kan dit dan ook niet langer dan 1-2 weken volhouden.


Wanneer er in het brein (hypothalamus) een gebrek aan energie gesignaleerd wordt (ondanks vetreserve etc.) dan verhinderd het brein dat het immuunsysteem hooggradig actief mag zijn.


Laaggradige ontstekingen

Door ervaring (evolutie) heeft het menselijk lichaam geleerd dat bij gebrek aan energie en weinig capaciteit een hooggradige ontsteking (sepsis) de dood kan betekenen. Sepsis was in onze evolutie historie doodsoorzaak nummer 1. Het brein onderdrukt dan het immuunsysteem zodat het wel kan 'waken', maar niet teveel actief mag worden. Bacteriën of virussen worden in het lichaam wel onderdrukt, maar minder goed bestreden.


Kortom, het lichaam neemt waar dat er teveel is om vandaag op te lossen en zet een sluimerende waakstand in. Het is de strategie van; 'vandaag overleven en morgen zien we wel'.


Dit gaat niet gepaard met de typisch ontstekingsverschijnselen, waarbij het immuunsysteem flink actief is, zoals koorts. Het uit zich wel steeds meer in pijn en vage klachten, zoals vermoeidheid. Pijn en ook vermoeidheid is het signaal voor gevaar en mensen met chronische pijnklachten (en vermoeidheid) en hebben dus onopgelost gevaar in hun lijf en weinig energie om het op te lossen.


Een depressie kan ook worden gezien als een 'spaarstand'. Vroeger (en nog steeds) was het heel zinvol dat wanneer je een een infectie had, een persoon zich dan terugtrok uit de groep (tribe) en op bed ging herstellen. Dan kan het immuunsysteem (meer) de energie krijgen om goed te genezen waarbij dan ook niet anderen werden infecteert met het pathogeen.


Een laaggradige ontsteking kan jaren en decennia sluimeren, dat door onze westerse leefstijl, vaak niet opgelost wordt. Op den duur raken weefsels steeds verwaarloosd en ontstaan er (ergere) symptomen. Dit is een mate van of lijn dat gevolgd wordt, waarbij dan op een gegeven moment wordt gesproken van ziekte. Het metabole syndroom is een forse mate van insuline resistentie, dat de voorloper is van diabetes type 2. Dit syndroom wordt niet beschouwd als ziekte. Een kwart van de volwassen Nederlander heeft dit syndroom, waarbij al enige klachten zich openbaren. Typerend zijn symptomen als vermoeidheid, cognitieve (psychische) klachten, verminderde vruchtbaarheid, snel blessures, snel koud hebben (subklinische hypothyroïdie), minder zin (in seks), en chronische somatische onverklaarbare (pijn) klachten.


Het is afhankelijk van een persoon zijn (epi)genetische programma (aanleg) en krijgt uiteindelijk een auto-immuunziekte, burn-out, depressie, fibromyalgie, diabetes type 2 of kanker. Een ziektebeeld dat meer past (aanwezig is) bij vrouwen is bijvoorbeeld fibromyalgie.


Hoe kunnen ontstekingen gemeten worden in het bloed?

Een actief immuunsysteem en de ontsteking die daarbij gepaard gaat, kan op vele manieren worden gemeten. Centraal staat de door de lever aangemaakte CRP (C-reactive protein).


Door middel van een meting kan een een acute ontsteking worden aangetoond of uitgesloten worden. Bij laaggradige ontstekingen wordt er een kleine hoeveelheid CRP aangemaakt en dit kan niet worden aangetoond of uitgesloten worden met een 'gewone' CRP meting. Deze meet de huisarts bij bloedonderzoek vaak standaard.


Een laaggradige ontsteking kan In het bloed worden vooral worden aangetoond via een high sensitive (hs) CRP test. Andere waarden zoals reverse T3 zijn ook van belang, dat een soort tegenhanger is van het schildklier hormoon T3. High sensitive CRP en reverse T3 worden regulier normaliter niet gemeten. Een derde bloedwaarde die een goed beeld geeft van de algemene gezondheid is de insuline (on)gevoeligheid of HOMO-IR waarde. Hoe insuline ongevoeliger hoe minder energie (glucose) er kan binnenkomen in weefsels (de cellen) van het brein, alvleesklier, hart, spieren, nieren en darmen. Minder energie correspondeert met degeneratie en geeft uiteindelijk disfunctie (klachten).


Leestip: Diagnostiek naar laaggradige ontsteking



Waarom laaggradige ontsteking onvermijdelijk is

De mens is geëvolueerd (gevormd) over miljoenen en honderdduizenden jaren in een omgeving die op vele wijze erg verschillend is met het leven van nu. In deze periode is onze (epi)genetische programma bepaald en daarmee welke levensstijl we nodig hebben om gezond te blijven.


Een voorbeeld hiervan is de blanke huid, die ontstond toen de mens steeds meer van de evenaar af emigreerde. Hoe verder van de evenaar af, hoe minder zonnestraling voor de aanmaak van vitamine D. De blanke huid was het (evolutionaire) antwoord en aanpassing om meer zonlicht door te laten, waardoor er voldoende vitamine D beschikbaar is.


Een kleurtje of blank, vitamine D is een groot probleem over de gehele (westers levende) wereld. Dit komt door een leven binnen, gebruik van zonnebrand, hoofddoeken et cetera. Wetenschap laat zien dat een tekort aanzet tot ontsteking, verminderde (immuniteit) weerstand, kanker en auto-immuunziekten.


Leestip: Vitamin D tekort, een wereldwijde epidemie


Een ander voorbeeld is omega-3 en jodium, dat de mens in zijn evolutiehistorie met een grotere mate dan nu heeft gegeten. Deze nutriënten zitten in voedsel dat te vinden is aan en in het water (vissen, schaaldieren en zeewieren).


De mens leefde namelijk vooral aan het water en dat doen we overigens nog steeds. Jodium is een groot probleem, ondanks dat het is toegevoegd aan zout en brood. Omega-3 (ALA/DHA/EPA) tekort en met name DHA en EPA in combinatie met het omega-6 overschot (uit voeding), is een grote factor waarom het lichaam van de moderne mens chronisch ontsteekt.


Aan alleen al het feit dat jodium moet worden toegevoegd aan voeding, kunnen we al afleiden dat ons voedingspatroon en de schijf van vijf zeer discutabel is.


Leestip: Jodiumtekort onder 6 miljoen Nederlanders

Leestip: Omega-3 en auto-immuunziekten (revolutionairgezond.nl)

Leestip: Je bent wat je voorouders aten


Het probleem: Verstoring van de totale homeostase

De reguliere gezondheidszorg en de opgeleide professionals zoals artsen, fysiotherapeuten, diëtisten, psychiaters et cetera zijn opgeleid vanuit een reductionistisch paradigma. Psychologen ook, maar krijgen daarnaast een flinke dosis holistisch denken mee. Holisme (Grieks: Holos) betekent geheel. De natuur en de mens is een (samenwerkend) geheel c.q. systeem per definitie, althans wil het goed functioneren.


Zo bewijst wetenschappelijk onderzoek steeds meer dat zoiets als een juiste darmflora essentieel is voor onze gezondheid. Ook is de samenwerking tussen het geheel - de 39 biljoen cellen waaruit een mens bestaat van belang voor de gezamenlijke prestatie van het lichaam.


Het reductionisme en de gezondheidszorg cultuur leidt tot het beredeneren via hokjes en symptomen. De behandeling is crue gezegd vooral symptoombestrijding. Het is vrij bijzonder aangezien evolutie 'de ruggengraat' is van de natuurstudie biologie waarop geneeskunde weer is gebaseerd. Het wordt logisch wanneer religie en religieuze rigiditeit in acht wordt genomen en nog steeds (vooral) in de Verenigde Staten invloed heeft.


Leestip: Evolutionaire geneeskunde vs reguliere geneeskunde

Leestip: Tijd op de vetmythe te begraven


Zonder een evolutionair biologisch en systemische kijk naar de mens wordt het verminderen (preventie en curatief) van ziekte en verkrijgen van (optimale) gezondheid vrij lastig.


De oorzaak van symptomen is namelijk een verstoring van de homeostase van weefsel en vooral het totaal. De symptomen zijn niet het echte probleem. Voor gezondheid en het terugdringen chronische welvaartsaandoeningen moet op zoek worden gegaan naar de oorzaak van de oorzaak!



Conclusie

Onze moderne (westerse) leefstijl belast ons lichaam met ontsteking (inflammatie) en maakt de overlevingsstand laaggradige ontsteking vrijwel onvermijdelijk. Niet zozeer genetica, maar epigentica (leefstijl) en deze sluimerende ontsteking van het immuunsysteem is de voornaamste reden voor chronische welvaartsziekten.

Als leefstijl het probleem geeft dan ligt de oplossing hier ook om ons weer beter te maken. Om laaggradige ontsteking op te lossen zullen we moeten kijken naar de oorzaak van de oorzaak en onderliggende verstoorde lichamelijke mechanismen, zoals insuline resistentie en werken aan stressreductie, nutriënten (vitamine, mineralen, vetzuren) tekorten oplossen, het stimuleren van (bio)ritme en het verbeteren van de darmflora.


Kortom, we dienen het lichaam te geven wat het nodig heeft. Dit bereiken we via klinisch PsychoNeuroImmunologische therapie. Dit is meer dan leefstijlgeneeskunde, waar naast voeding, beweging, plantengeneeskunde, paddenstoelengeneeskunde, psychotherapie, intermittent living ook farmacotherapie onderdeel van is.


Door de juiste ondersteuning en biologische prikkels wordt gezorgd dat het menselijk lichaam steeds meer in balans en homeostase komt, met toename van functioneren en geleidelijke afname van symptomen c.q. ziekte. De mate van herstel en gezondheid dat weer mogelijk is, is afhankelijk van de mate van ontregeling, leeftijd en vooral ingezette gedragsverandering.


Voor persoonlijke begeleiding neem gerust contact via sknobben@upotenial.nl of dit mobiele nummer +31(0)623181161.



Bronnen

Vashist, Sandeep Kumar & Schneider, Marion. (2014). Depression: An Insight and Need for Personalized Psychological Stress Monitoring and Management. Journal of Basic & Applied Sciences. 10. 177-182. 10.6000/1927-5129.2014.10.25.


(1) McCauley B. (2019) Life Expectancy in Hunter-Gatherers. In: Shackelford T., Weekes-Shackelford V. (eds) Encyclopedia of Evolutionary Psychological Science. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-16999-6_2352-1


(1) Ruiz-Núñez, B., Pruimboom, L., Dijck-Brouwer, D. A., & Muskiet, F. A. (2013). Lifestyle and nutritional imbalances associated with Western diseases: causes and consequences of chronic systemic low-grade inflammation in an evolutionary context. The Journal of nutritional biochemistry, 24(7), 1183–1201. https://doi.org/10.1016/j.jnutbio.2013.02.009


(2) https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/rechter-wijst-luchtvervuiling-aan-als-oorzaak-dood-brits-meisje~baaf708f6/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F


(3) Chung, D. (2018) Evolutionary Origin of Religions and Religious Evolution: Religious Neurosociology. Journal of Behavioral and Brain Science, 8, 485-511. https://doi.org/10.4236/jbbs.2018.89030


(4) Pruimboom, L., & Muskiet, F. (2018). Intermittent living; the use of ancient challenges as a vaccine against the deleterious effects of modern life - A hypothesis. Medical hypotheses, 120, 28–42. https://doi.org/10.1016/j.mehy.2018.08.002


(6) Fink, N. R., Chawes, B., Bønnelykke, K., Thorsen, J., Stokholm, J., Rasmussen, M. A., Brix, S., & Bisgaard, H. (2019). Levels of Systemic Low-grade Inflammation in Pregnant Mothers and Their Offspring are Correlated. Scientific reports, 9(1), 3043. https://doi.org/10.1038/s41598-019-39620-5


(7) Tzika E, Dreker T, Imhof A. Epigenetics and Metabolism in Health and Disease. Front Genet. 2018 Sep 18;9:361. doi: 10.3389/fgene.2018.00361. Erratum in: Front Genet. 2020 Apr 23;11:428. PMID: 30279699; PMCID: PMC6153363.


(8) Vashist, Sandeep Kumar & Schneider, Marion. (2014). Depression: An Insight and Need for Personalized Psychological Stress Monitoring and Management. Journal of Basic & Applied Sciences. 10. 177-182. 10.6000/1927-5129.2014.10.25.



58 views0 comments