Hoe (verzadigd) vet een slechte naam kreeg

Updated: Nov 6, 2021

Light producten, cholesterol en (verzadigd) vet vermijden. Draagt dit werkelijk bij aan gezondheid? Nou nee. Het meest ernstige is nog dat dit averechts werkt. Lees over de ontstaansgeschiedenis en geboorte van een aantal gezondheidsmythen.


lees dr. R. Kuipers (Cardioloog) zijn uitleg over cholesterol, die tevens als eerste en een van de weinige gepromoveerd is in de evolutionaire geneeskunde (zie blog of boek: het oerdieet).


Hoe ontstond de kruisvaart tegen vet?

in 1963 is de beroemde 'zevenlandenstudie' gepubliceerd met aan het hoofd onderzoeker Ancel Keys, waarin hij 7 landen onderzocht en de mate van het eten van vet in verband met hart- en vaatziekten ofwel cardiovasculaire ziekte (CVD). In dit onderzoek kwam naar voren dat Amerikanen veel vet aten en veel CVD hadden. Japanners aten juist weinig vet en hadden weinig CVD. In de dataset zat een totaal van 7 landen waarbij een verband aangetoond zou zijn tussen vet eten en CVD.


Vooral door deze studie werd de 'dieet-harthypothese' van Keys de wereld in gelanceerd; het idee dat (verzadigd) vet eten leidt tot de verhoging van 'ongezond' LDL cholesterol en daarmee het ontstaan van hart- en vaatziekten verklaard. Deze hypothese is nooit door experimenteel onderzoek bevestigd danwel goed onderbouwd (4,5). Denkt u bijvoorbeeld dat vet of cholesterol regelrecht direct naar uw dijen of vaten gaat? Nou nee, het lichaam breekt wat binnenkomt eerst af voordat het weer opgebouwd wordt in een gewenste vorm.


Helaas namen gezondheidsorganisaties en overheden Ancel Keys zijn conclusies over en gingen grootschalig de bevolking adviseren om minder vet te eten. Het advies was verzadigd en dierlijk vet te vervangen door (meervoudig) onverzadigde plantaardige oliën, waarin vooral omega-6 zit. Omega-6 is pro-inflammatoir en bevordert dus ontsteking. Ontsteking wil je niet teveel en in de meeste gevallen reduceren.


Hoe we er in worden getuind

Volgens de Britse krant 'The Guardian' had Keys gedurende de jaren zestig behoorlijke institutionele macht opgebouwd (3). Hij verzekerde zich van plaatsen voor zichzelf en zijn bondgenoten in de besturen van de meest invloedrijke organen van de Amerikaanse gezondheidszorg, waaronder de 'American Heart Association' en de 'National Institutes of Health'. Vanuit deze bolwerken stuurden ze fondsen naar gelijkgestemde onderzoekers en gaven gezaghebbend advies aan de natie. Het lijkt wel alsof hij flink overtuigd was van zichzelf en zijn verhaal en zei leuzen als "mensen zouden de feiten moeten kennen", vertelde Keys aan het tijdschrift Time. "Als ze zichzelf dan dood willen eten, laat ze dan". Dat laatste klinkt ook niet erg vriendelijk overigens...


Veel wetenschappers, vooral Britse, bleven sceptisch. De meest prominente twijfelaar was John Yudkin, destijds de belangrijkste voedingsdeskundige in het Verenigd Koninkrijk. Toen Yudkin de gegevens over hartaandoeningen bekeek, viel het hem op dat ze verband hielden met de consumptie van suiker en niet met vet. Hij voerde een reeks laboratoriumexperimenten uit op dieren en mensen en observeerde, net als anderen vóór hem, dat suiker wordt verwerkt in de lever, waar het in vet verandert, voordat het in de bloedbaan terechtkomt.


Yudkin gebruikte biologische evolutionaire kennis en merkte op dat koolhydraten pas 10.000 jaar geleden een groot onderdeel van het menselijk dieet werden, met de komst van landbouw. Suiker - een pure koolhydraat, waarvan alle vezels en voedingsstoffen zijn verwijderd - maakt nog veel korter en sinds 300 jaar deel uit van het menselijke dieet. In evolutionair termen gezien is het alsof we pas onze tweede dosis koolhydraten (zoals brood) hebben genomen en onze eerste dosis van suiker. Verzadigde vetten daarentegen zijn zo nauw verbonden met onze evolutie dat ze overvloedig aanwezig zijn in moedermelk. Yudkin betoogde dat het eerder de recente intrede van koolhydraten en suiker van oorzaak was, dan een prehistorische hoofdbestanddeel (verzadigd vet), waarom we ziek worden. Had de mensheid maar meer naar hem (en anderen) kunnen luisteren..


Ancel Keys was zich er sterk van bewust dat Yudkins suikerhypothese een alternatief vormde voor de zijne. Als Yudkin een artikel zou publiceren, zou Keys er veel voor verzetten om het te blokkeren. Hij noemde Yudkins theorie "een berg onzin" en beschuldigde hem ervan ‘propaganda’ uit te vaardigen voor de vlees- en zuivelindustrie. "Yudkin en zijn commerciële geldschieters laten zich niet afschrikken door de feiten", zei hij. "Ze blijven hetzelfde in diskrediet gebrachte deuntje zingen." Yudkin reageerde nooit op dezelfde manier. Hij was kieskeurig, nauwkeurig, zachtaardig, niet demonstratief en bovendien ongeschoold in de kunst van het politieke gevecht.


Dat maakte hem kwetsbaar voor aanvallen, en niet alleen van Keys: Het British Sugar Bureau verwierp de beweringen van Yudkin over suiker als "emotionele beweringen" en de World Sugar Research Organization noemde zijn boek "science fiction". Yudkin was kieskeurig, nauwkeurig en niet demonstratief. Hij moest jammer genoeg opboksen tegen veel machtigere tegenstanders.


Keys was de oorspronkelijke big data-man. Een tijdgenoot merkte bijvoorbeeld op: "Elke keer dat je deze Keys ondervraagt, zegt hij: Ik heb 5.000 deelnemers in de studie. Hoeveel heb jij?". Ondanks zijn monumentale status was zijn 'zevenlandenstudie', die de basis vormde voor een reeks volgende artikelen van de oorspronkelijke auteurs, een gammele constructie. Er was geen objectieve basis voor de door Keys gekozen landen, en het is moeilijk om de conclusie te vermijden dat hij alleen de landen uitkoos waarvan hij vermoedde dat ze zijn hypothese zouden ondersteunen. Het is tenslotte nogal wat om zeven landen in Europa te kiezen en Frankrijk en het toenmalige West-Duitsland weg te laten, maar toen wist Keys al dat de Fransen en Duitsers relatief weinig hartaandoeningen hadden, ondanks dat ze leefden op een dieet dat rijk was aan verzadigde vetten.


Deze man, Ancel Keys heeft (gewetenloos) zijn onderzoek gemanipuleerd om maar de uitkomsten te krijgen die hij wou.


De zevenlandenstudie later in complete vorm geanalyseerd

Hoewel Keys een verband zou hebben aangetoond tussen hartaandoeningen en verzadigd vet, had hij de mogelijkheid niet uitgesloten dat hartaandoeningen door iets anders werden veroorzaakt. Jaren later ging de Italiaanse hoofdonderzoeker van de zevenlandenstudie, Alessandro Menotti, terug naar de gegevens en ontdekte dat het voedsel dat het nauwst correleerde met sterfgevallen door hartaandoeningen niet verzadigd vet was, maar geraffineerd suiker.


Het bleek toen voor anderen dat Keys de dataset had gemanipuleerd en er eigenlijk 22 landen in de totale dataset zaten. In deze dataset van 22 landen zaten ook landen als Chili, waar mensen laag in vet aten en hoog in CVD scoorden, maar ook Frankrijk, Nederland en Noorwegen, waar een hoge inname van (verzadigd) vet samen gaat met een relatief laag voorkomen van CVD. Zo aten onze (overgroot) oma's en opa's bijvoorbeeld roomboter en natuurlijke producten en waren prima gezond. Nu wordt roomboter door het voedingscentrum afgeraden.


Een idee neergezet met de steun van de suikerindustrie

Toen naar buiten kwam dat Ancel Keys de resultaten gemanipuleerd had, was het kwaad geschiet en ging de hele wereld geloven dat vet eten slecht was. Bovendien bleef Keys met zijn connecties invloed hebben en zijn geloof verdedigen. Hierbij kreeg hij en gelijkgestemden steun vanuit de suikerindustrie schrijven wetenschappers en de 'New York Times' (1,2). In een wetenschappelijk artikel waarin vele documenten zijn geanalyseerd blijkt dat een handelsgroep genaamd de 'Sugar Research Foundation', tegenwoordig bekend als de 'Sugar Association', drie Harvard-wetenschappers het equivalent van ongeveer $50.000 in dollars van vandaag te hebben betaald, om een ​​recensie uit 1967 te publiceren over onderzoek naar suiker, vet en hartaandoeningen. De onderzoeken die in de review werden gebruikt zijn zorgvuldig uitgekozen door de suikergroep en het artikel dat werd gepubliceerd in het prestigieuze New England Journal of Medicine, minimaliseerde het verband tussen suiker en hartziekten en wierp kritiek op de rol van verzadigd vet. Hoewel de beïnvloeding door de documenten die in de documenten worden onthuld bijna 50 jaar teruggaat, blijkt uit recentere rapporten dat de voedingsindustrie de voedingswetenschap is blijven beïnvloeden.


De hypothese dat (verzadigd) vet eten de kans op hart- en vaatziekten verhoogt of veroorzaakt heeft tot op de dag van vandaag desastreuze gevolgen. Keys die buitengewoon intelligent was, moest heel goed weten wat hij deed met het weglaten van de data.


Hart- en vaatziekte is al lange tijd doodsoorzaak nummer 1 in de westerse wereld. Hoeveel doden zou zijn datavervalsing hebben veroorzaakt...


Deze 'Pandora's jar' blijft waarschijnlijk nog wel even dicht gezien de belangen van de farmaceutische- en voedingsindustrie.


  1. https://www.nytimes.com/2016/09/13/well/eat/how-the-sugar-industry-shifted-blame-to-fat.html

  2. Kearns CE, Schmidt LA, Glantz SA. Sugar Industry and Coronary Heart Disease Research: A Historical Analysis of Internal Industry Documents. JAMA Intern Med. 2016;176(11):1680–1685. doi:10.1001/jamainternmed.2016.5394

  3. https://www.theguardian.com/society/2016/apr/07/the-sugar-conspiracy-robert-lustig-john-yudkin

  4. Malhotra, A., Redberg, R. F., & Meier, P. (2017). Saturated fat does not clog the arteries: coronary heart disease is a chronic inflammatory condition, the risk of which can be effectively reduced from healthy lifestyle interventions. British journal of sports medicine, 51(15), 1111–1112. https://doi.org/10.1136/bjsports-2016-097285

  5. Uffe Ravnskov, Michel de Lorgeril, David M Diamond, Rokuro Hama, Tomohito Hamazaki, Björn Hammarskjöld, Niamh Hynes, Malcolm Kendrick, Peter H Langsjoen, Luca Mascitelli, Kilmer S McCully, Harumi Okuyama, Paul J Rosch, Tore Schersten, Sherif Sultan & Ralf Sundberg(2018)LDL-C does not cause cardiovascular disease: a comprehensive review of the current literature,Expert Review of Clinical Pharmacology,11:10,959-970,DOI: 10.1080/17512433.2018.1519391

10 views0 comments

Recent Posts

See All