Het moderne leven, ziekte en systemische laaggradige ontsteking

Updated: Jun 22

Het aantal mensen met chronische niet overdraagbare ziekten zoals hart- en vaatziekten, diabetes, longziekten, mentale stoornissen, auto-immuunziekten en kanker is dramatisch gestegen over de laatste drie decennia. Deze chronisch systemisch ziekten zijn het gevolg van overmatige, chronische en ongepaste activiteit door ons aangeboren immuun systeem, dat niet in staat is gepast te reageren op alle nieuwe stress factoren die nieuw zijn in het perspectief van evolutie.


Deze, voornamelijk door omgevingsfactoren gedreven stressfactoren lijken onvermijdelijk in de huidige westerse samenleving, waarbij in contrast traditioneel levende volkeren alleen te maken hebben met mono-metabolische stressfactoren zoals honger, dorst, kou en hitte. Deze ‘natuurlijk’ levende volkeren krijgen vrijwel niet te maken met alle eerder genoemde ziektebeelden.


De 'mismatch hypothese' stelt dat de menselijke evolutionaire aanpassingen van vroeger en dus ons huidige genetische pakket (nog) niet aangepast is aan de huidige zeer verschillende westerse levensomstandigheden met multi-metabole stressoren, waar ons lichaam en immuunsysteem nog geen adequaat antwoord op heeft. Dit resulteert in laag gradige ontsteking


De moderne mens heeft vaak last van laaggradige ontsteking

Waarom reageert ons lichaam bij verbranding met rood worden en zwelling, gaan we sneller praten en ademen bij spanning of koorts bij een infectie. Het antwoord is adaptatie en overleving. Stress- en inflammatieprocessen zijn het uit evolutie gevormde programma, dat ons helpt om te genezen en ons aan te passen aan de omstandigheden. Zo lang ons lichaam alle stressbronnen in korte tijd kan oplossen, blijven we gezond. Het is echter zo dat ons lichaam geen oneindige energie en bouwstoffen heeft om bij extreme en chronische stress alles te voorzien. Daar heeft de evolutie iets op gevonden en dat noemen wetenschappers: 'Systemische laaggradige onsteking' (Engels: low grade inflammation).


Een onsteking op een laag pitje

Zolang het lijf niet de mogelijheid heeft om stress-/inflammatiebronnen op te lossen, zal ter overleving, het lichaam in staat moeten worden gesteld om directe levensbedreigende gevaren, in te dammen. Laaggradige onsteking is het verschijsel van 'vandaag overleven en morgen zien we wel'. Het immuunsysteem blijft aan en onderhoud en herstel van weefsel moet wachten. De prijs voor lang in de stand staan merk je pas na maanden of zelfs decennia.


Hoe uit zich dat in het leven?

Een acute 'hete' onsteking merken we in bijvoorbeeld koorts en kost bakken met energie, wat een menselijk lijf ook niet lang kan volhouden. Een lage (koude) chronische ontsteking is veel subtieler. Het uit zich over het algemeen in het hebben van minder energie, maar ook letterlijk in het sneller koud hebben. Dit heeft er mee te maken het schildklierhormoon en functie omlaag 'geschroefd' is, door het immuunsysteem d.m.v. 'reverse T3'. Het is een strategie van ons lijf om energie te sparen. Een andere strategie is insuline resistentie en het opbouwen van vet weefsel. Wanneer mensen niet in staat zijn om af te vallen, heeft er mee te maken dat het lijf alle erergie wil (op)sparen.


Typerend is ook het verschijnsel dat mensen ziek worden op de eerste dagen van de vakantie. De reden hiervoor is omdat het lichaam meer energie overhoudt en dan zich 'schuilhoudende' pathogenen kan gaan bestrijden. Fysiologisch werkt het zo dat in rust, vakantie of weekend, cortisol daalt, wat een immuunremmend hormoon is. Cortisone is zo'n medicijn dat symptoom bestrijdend 'helpt' bij immuunklachten. Vaak komen de klachten harder terug en ben je verder weg van huis, want je de oorzaak is niet opgelost. Hoe dan ook; daalt cortisol en de immuunremming, dan kan immuunactiviteit oplaaien.


Evolutie, constante adaptatie en invloed hebben op gezondheid

Evolutie, stress en inflammatie zijn te begrijpen via het woord adapatie. Elke organismen is voortdurend bezig met het proces van aanpassen aan de omgeving. Het aanpassingsvermogen van de mens aan de omgeving, wordt bestudeerd door de wetenschap ‘epigenetica’. Onze genen kunnen 'aan en uit' gezet worden door onze lichaamscellen. Zo delen we 96% van ons genetisch materiaal met de chimpansee, 60% met de vlieg en de banaan en 99% deel je met mensen van je dezelfde sexe. Het staat niet zo vast dat je een bepaalde ziekte krijgt, zoals het vaak wel wordt geschetst in radio- en krantenberichten.


"De huidige stijging van het aantal chronische ziektes en op jongere leeftijd, is meer te wijten aan nurture dan nature, want minder dan 5% van onze chronische ziektes kan primair worden toegeschreven aan overerfbare genetische factoren. Het oplossen van het conflict tussen de omgeving en ons oeroude genoom is de enige effectieve manier om gezond oud te worden en hiervoor dienen we terug te keren naar de balans van de ‘Paleolithische tijd’", aldus professor F. Muskiet (2011).


In het algemeen zijn onderstaande ziekten het gevolg van een uiterst complexe formule van epi-/genetische factoren. Epigenetische factoren gaat over levensstijl en daar kunnen we veel aan doen!


Chronische ontsteking centraal in ziekteprocessen en vroegtijdige veroudering

Het proces en ontstaan van laaggraads ontsteking

De chronische activiteit van stresssystemen, onze stress-assen, namelijk de Sympaticus (zenuwstelsel) en de HPA-as (Hypothalamic–Pituitary–Adrenal axis) = leidt tot verlies van bioritme en een laaggradige ontsteking, dat steeds 'agressiever' zich uit. Je zenuwstelsel staat dan chronisch aan (hoge waarden noradrenaline en adrenaline) en je hormonale systeem staat meer uit of er is sprake van resistentie (lage waarden testosteron, cortisol, aldosteron, oestrogenen). Een typerende plaatje is iemand die snel moe is, prikkelbaar, allergieën, snel immunologische activiteit, piekeren, angstig, slechte wondgenezig enzovoorts. Gezondheid is het resultaat van een uitermate complex proces en dat komt dus niet uit de lucht vallen. Ziekteprocessen verlopen al jaren voor je daadwerkelijk serieuze klachten krijgt, echter beamen mensen dikwijls in retrospect zij zich al lang niet meer echt fit, rustig en gelukkig hebben gevoeld.


Illustratie: Verlies van bioritme bij laaggraads ontsteking, het onsporen en desynchroniseren van stress-assen, Sympaticus-as en de HPA-as.


Mate van gezondheid-ziekte

De reguliere gezondheidszorg is vooral gefocust op hokjes waarin het lichaam al in een vergevorderd ongezond stadium verkeerd. Helaas is een persoon of lichaamsweefsel dan al dusdanig aan disfunctioneren, kan weinig stressoren aan en is inflexibel. Moderne ziektebeelden en processen zijn over het algemeen omkeerbaar, echter is hier dan wel een systemische aanpak voor nodig. Een medicijn, een massage of alleen vit D nemen zet vaak 'niet voldoende zoden aan de dijk', bij een vergevorderd ontspoort lijf.


Onderstaand model illustreert dat stressoren passend bij je huidige belastbaarheid zorgen voor het aanpassen en dus sterker en flexibel worden van het lichaam dat een grotere belastbaarheid oplevert (gezondheid).


Diamant gezondheid-ziekte model van professor dr. Marc Cohen.

Bron: https://drmarc.co/


Het immuunsysteem en de darmen op de korte en lange termijn

Voor directe overleving zet ons immuunsysteem onze barrières, zoals de darm- en bloedhersenbarrière open, om meer glucose, zout en vocht naar binnen te krijgen. Het is uitermate belangrijk om te begrijpen dat kortdurende inflammatoire processen helpen bij overleving en adaptief zijn, maar dat chronische inflammatie en activiteit van het immuunsysteem resulteert in ziekte. Het vervelende is dat belastende factoren voor laaggraadige ontsteking zich gaan stapelen, omdat bijvoorbeeld bij openstaande darmen, naast de eerder genoemde voordelen ook steeds meer pathogenen en onverteerde voedselmoleculen mee de bloedbaan naar binnen komen. Dit zet aan tot verdere ontsteking en zodoende komt het lichaam steeds meer terecht groter wordende neerwaartse spiraal, waardoor een gevolg een andere nieuwe oorzaak is geworden.

Er komen in het grote verhaal van gezondheid en ziekte allerlei paradoxen naar voren die alleen met kennis van evolutionaire processen begrijpelijk worden. Een voorbeeld is dat pijn, vermoeidheid en emotie na lange tijd stress een teken kan zijn van een regenererend lichaam door daling van (nor)-/adrenaline en cortisol). Wanneer de tijger nog achter je aan zit is het namelijk niet zo handig om te gaan huilen, te verwerken, pijn te ervaren en weinig energie te hebben. Alleen directe overleving is van belang en regeneratieve processen worden onderdrukt. Deze verschijnselen mogen pas weer als de tijger weg is.


Oplossingen voor de oorzaken

Om gezonder te worden zullen we algemene factoren voor laaggradige ontsteking en ziekte zien te verbeteren.

- Sedetery lifestyle / weinig bewegen

- Tekort aan rust en/of slaap

- Te veel eetmomenten

- Westers dieet: eenzijdig/weinig vezels/te veel suiker en fructose i.c.m. veel vet

- Weinig aanvullende voedingsstoffen uit planten zoals flavanoiden

- Lege voedingsmiddelen met weinig nutrienten en anti-nutrienten

- Alcohol, Tabak, cafeïne, medicijnen en andere drugs die chronisch of in hoge mate gebruikt worden

- Tekort aan vitaminen en mineralen

- Vitamine D tekort

- Omega 3 (voornamelijk zeeleven) tekort en te veel omega 6 (dit disbalans zet aan tot ontsteking)

- Slaaptekort of bioritme verstoring door bijvoorbeeld kunstlicht met als gevolg hoge cortisol waarden in de avond/nacht waardoor lagere melatonine aanmaak en minder herstel in de nacht.

- Verstoorde dysbiotische darm-/mond-/vaginaleflora

- Psychosociale chronische stress

- Enzovoorts


Conclusie

"Om weer te worden wat we waren, moeten we eten zoals we aten, bewegen zoals we bewogen en gedragen zoals we ons gedroegen", aldus dr L. Pruimboom (2009). Zoek je hier verdere ondersteuning bij of voor vragen kan je contact opnemen via upotential.nl


Bronnen


- Lifestyle and nutritional imbalances associated with Western diseases: causes and consequences of chronic systemic low-grade inflammation in an evolutionary context (2013)


- Paleolithic diets as a model for prevention and treatment of Western disease (2012)


- Intermittent living; the use of ancient challenges as a vaccine against the deleterious effects of modern life – A hypothesis (2018)