laaggradige ontsteking, het biologische overlevingsmechanisme achter chronische ziektebeelden

Updated: Mar 31

Het aantal mensen met chronische niet overdraagbare aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, diabetes, longziekten, psychische stoornissen, auto-immuunziekten en kanker is dramatisch gestegen over de laatste drie decennia. Volgens wetenschappers zijn deze typische (westerse) welvaartsziekten een gevolg van onze levensstijl en mismatch met onze genetische opmaak (1). Zo geeft alleen de Wereld Gezondheid Organisatie al aan dat 70-80% van westerse chronische ziekten te voorkomen is. Dit percentage ligt zelfs hoger, wanneer we er bij betrekken dat slechts 5% van de chronische ziekten te verklaren is uit genetische oorzaak (1). De mismatch tussen onze genen en niet passende levensstijl heeft het gevolg dat ons lichaam teveel en chronisch belastende stress en ontsteking ervaart. Stress en ontsteking is naast dat het ons gedrag (psyche) beïnvloedt, het proces achter groei, genezing en gezondheid. Belangrijk detail is dat ook het immuunsysteem als ‘beschermer’ altijd betrokken is. Deze beschermende functie is te vergelijken met de rol van leger en politie. Net zoals dat er grenzen zijn aan de capaciteit en kunnen van een politiemacht, zijn er grenzen aan wat ons lichaam aankan. Zo is het ook dat vrijwel alle lichamelijk processen metabolisch (energetisch) iets 'kosten'. Bij (energetische) nood moet het lichaam 'intelligent besluiten' alleen het hoognodige te doen, om zo overleving te waarborgen. Deze overlevingsstand wordt systemische laaggradige ontsteking genoemd. In het Engels heet het systemic low grade inflammation (LGI).

Eigenlijk is de natuur en ons lijf dus prachtig 'slim', want de logica achter laaggradige ontsteking is 'vandaag overleven en morgen zien we wel'. Gelukkig hebben we het, want het is dus niet iets dat fout is, maar een evolutionaire opgedane strategie om verder te kunnen. Een mens kan lang door op deze stand, echter leidt het tot vroegtijdige veroudering en het uitlokken van ziekteprocessen. Lees verder om te begrijpen hoe de natuur in ons werkt en maak wellicht de start in het proces van overleven naar leven, herstel en gezondheid.


Leestip: neuro-inflammatie en neurologische (psychische) aandoeningen


Het moderne leven is een evolutionaire mismatch

De mens is geëvolueerd over miljoenen en honderdduizenden jaren in een omgeving die op vele wijze erg verschillend is met het leven van nu. In deze periode is bepaald hoe we zijn geworden en vooral wat we nodig hebben om gezond te blijven. Een voorbeeld hiervan is een blanke huid, die ontstond toen de mens steeds meer van de evenaar af emigreerden. Hoe verder van de evenaar af, hoe minder zonnestraling voor de aanmaak van vitamine D. De blanke huid die de emigrerende mens kreeg laat meer zonlicht door, waardoor er voldoende vitamine D kon worden aangemaakt. Nu bent u wellicht blank echter is er weer het probleem dat er überhaupt amper zonlicht op de huid komt door make-up, boerka, zonnebrand of een leven binnenshuis. Vitamine D tekort (<100 nmol/l), dat ook bijvoorbeeld veel voorkomt in Saudi Arabië, is een wereldwijd probleem dat ernstige schade geeft voor de gezondheid. Een ander voorbeeld is omega-3 en jodium, dat de mens in zijn evolutiehistorie in een grotere mate dan nu hebben binnen gekregen. Beide zitten vooral in voedsel dat te vinden is in en aan het water (vissen, schaaldieren en zeewieren). De mens leefde namelijk vooral aan het water en dat doen we overigens nog steeds. Het jodiumprobleem is redelijk opgelost, omdat we het hebben toegevoegd aan brood en zout, maar omega 3 (DHA/EPA) tekort in combinatie met een omega-6 overschot, is nog wel een groot probleem. Alleen aan het feit dat jodium moet worden toegevoegd, kunnen we al afleiden dat ons voedingspatroon niet klopt, om nog maar verder niets te zeggen over de zeer discutabele schijf van vijf.


Leestip: Vitamin D tekort, een wereldwijde epidemie

Leestip: Omega-3 en auto-immuunziekten (revolutionairgezond.nl)

Leestip: Je bent wat je voorouders aten

Leestip: Diagnostiek naar laaggradige ontsteking


Hoe we hebben geleefd zijn we nog steeds naar gemaakt

De mens heeft in zijn evolutiehistorie geleefd in een omgeving met zogenoemde mono-metabolische (kortdurende) stress door beweging, honger, dorst, koude en hitte. Het is natuurlijk geen toeval dat sport, vasten, koude of sauna door wetenschap bewezen gezondheidsvoordelen geven. Zonder hier uitgebreid in te gaan op de fysiologische mechanismen, is het samen te vatten dat onze lichaamscellen epi-genetisch gestimuleerd worden. Genen die ons sterker en stressbestendiger maken worden geactiveerd en anderen gedeactiveerd. Alleen door stress kan ook een spier groeien en onderhouden worden. Kortdurende stress zorgt ervoor dat ons lijf sterker wordt. Afwezigheid hiervan maakt ons lijf 'lui'. Het onderscheid dat vaak gemaakt wordt tussen 'goede' en 'slechte' stress is arbitrair en erg verwarrend. Zo kan sport gezond of ongezond zijn afhankelijk aan context. De sauna kan ook organen beschadigen en water drinken kan dodelijk zijn. Cortisol, adrenaline en noradrenaline, de zogenoemde stresshormonen zijn bij alle vormen van stress aanwezig, of u dit nou positief of negatief noemt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan adrenaline junkies, die met plezier strak staan van de stress. Het gaat om biologisch ritme en mate van. Afwezigheid van ritme in onze biologische processen, maakt ons ziek, vandaar dat (korte) mono-metabolische stress ons kan helpen bij de chronische.


Waar zijn we niet voor gemaakt

Typerend bestaat het westerse leven uit de afwezigheid van beschermende bovengenoemde mono-metabolische kortdurende stress en aanwezigheid van multi-metabolische langdurige stress. Hypotheek-, baan- en geldstress, psychosociale stress, nutriënten en mineralen tekorten of overschotten, virussen, bacteriën, wonden, overmaat aan suiker, overgewicht, bewegingsarmoe, socialecontactenarmoe, luchtvervuiling, lichtvervuiling, (micro)plastics, gifstoffen (o.a. PCB's, roundup et cetera) in voeding, crèmes, shampoos of deodorant, slaaptekort, rusttekort, medicijnen en drugs zijn een aantal van de vele stressfactoren, waaraan de mens continu wordt blootgesteld. U kunt zich voorstellen dat het lichaam moet zien te overleven in al deze problemen. We kunnen bijvoorbeeld aluminium uit ons lijf ontgiften, echter 'kost' dit wel wat in o.a. ATP (energie). We hebben daarnaast ook maar een beperkte ontgiftingscapaciteit (enzymen), ook al was er oneindige ATP. Hetzelfde geldt voor een infectie met de meeste bacteriën of virussen dat indien gezond geen probleem hoeft te zijn. Ons lijf is heel flexibel en kan veel, echter door stapelprocessen en een teveel aan, kan ons lijf niet alles managen en 'kiest' ervoor om problemen en werkzaamheden uit te stellen. Voilà, het lijf zet de overlevingsstrategie laaggradige ontsteking in.


Systemische laaggradige ontsteking

Bij het lezen van al die factoren in de vorige alinea, begrijpt u wellicht hoe logisch het is dat zoveel mensen of wellicht uzelf klachten en ziekten hebben. Dat dit vooral genetisch zou zijn is kortzichtig, niet wat te wetenschap zegt, maar wel gemakkelijker voor het verantwoordelijkheidsgevoel. Het heeft overigens wel te maken met EPI-genetische processen, die afhangen van de omgeving waarin we leven: Leefstijlfactoren. Het sleutelwoord wat besproken dient te worden is veranderbaarheid. De genen die we hebben kunnen we niet veranderen, althans via levensstijl. Epi-genetische processen kunnen we invloed op hebben en geeft een organisme een bepaalde flexibilteit tot aanpassing. Dat betekent niet dat we met epi-genetische processen en leefstijl-geneeskunde, maar alles naar onze hand kunnen zetten. Zo ontkom je bijvoorbeeld niet zo gemakkelijk aan luchtvervuiling, dat weer meer in de randstad een rol speelt. Een rechtbank in London oordeelde dat een meisje van 9 dat overleed in 2013, overleden is door de luchtvervuiling in de stad (2). Dat niet iedereen (direct) dood gaat en op dezelfde manier komt komt door een genetische aanleg in combinatie met hoe iemand geleefd heeft vanaf dag 1 (bevruchting) en de omgevings- of leefstijlfactoren. Een kanttekening hier is dat dit zelfs nog verder of vroeger ligt, aangezien er wetenschappelijk sterk bewijs is dat epi-genetische veranderingen ook intergenerationeel worden overgeërfd. Het is tegenwoordig volledig duidelijk dat wanneer moeder gerookt heeft of vader altijd zoveel stress gaf, dit een negatieve epi-genetische impact geeft. Het verleden is wat het is en waar het om gaat is dat een mens inzicht krijgt in hoe die in het hier nu zelf de controle terug kan krijgen over gezondheid. De realiteit is dat er altijd mogelijkheden zijn en natuurlijk ook grenzen.


Laaggradige vs hooggradige ontstekingsprocessen

Ontsteking (inflammatie) is te herkennen aan pijn (dolor) warmte (calor) zwelling (tumor) roodheid (rubor) en functieverlies (functio laesa). Bij veel activiteit van het immuunsysteem, een hooggradige onsteking, hebben we bijvoorbeeld koorts. Dit is er voor zodat onze eigen immuuncellen beter kan functioneren en o.a. sneller kan vermenigvuldigen, maar pathogenen juist niet. Pathogenen zijn bacteriën, virussen, schimmels of parasieten. Immuun activiteit kost energie (en bouwstoffen) en koorts kan een menselijk lichaam nooit lang volhouden. Ons immuunsysteem is er niet alleen voor pathogenen, maar ook voor andere bedreigingen, zoals eigen lichaamscellen (o.a. kanker). Alles wat er niet hoort te zijn of disfunctioneert wordt opgeruimd door een functionerend immuunsysteem. Bij een laaggradige ontsteking is het immuunsysteem actief, omdat er signalen worden gestuurd vanuit andere cellen en organen dat er gevaren zijn die het lichaam bedreigen. Het immuunsysteem staat dan in een soort waakstand en verbruikt energie, dat ten koste gaat van andere weefsel en organen zoals brein, botten of spieren. Deze chronische immuun activiteit en overlevingsstand is dus ook in dienst van het lichaam, net zoals koorts dat is. Op het moment dat er voldoende energie beschikbaar is voor bijvoorbeeld koorts zie je dat mensen weer ziek (mogen) worden. Zo aan het einde van een project, weekend of bij de start van de vakantie. Ook zie je dat mensen 'toegeven' aan de burn-out, wanneer partner of ouder na een lang ziekteproces overleden is. Wanneer de leeuw namelijk in de buurt is, dan zorgt de hoge mate van stress (cortisol) ervoor om ontsteking te onderdrukken. Dat geeft vermindering van pijn, vermoeidheid, bewustzijn (openheid) en bewuste emotie (er over kunnen praten). In gevaar moeten we namelijk gewoon handelen en overleven. Pas wanneer het gevaar voorbij is en o.a. het ontstekingsremmende cortisol daalt is er ruimte voor herstel, wondgenezing en het verwerken van gebeurtenissen. Dat laatste doen mensen, de sociale wezens dat wij zijn, via praten en sociale steun.


Waarom weet mijn arts en specialist weinig over laaggradige ontsteking?

De meeste zorgverleners, zoals artsen, psychologen, diëtisten, fysiotherapeuten et cetera denken niet in evolutionaire termen zoals laaggradige ontsteking. Datzelfde geldt overigens voor wetenschappers. Ze zijn niet opgeleid in evolutionaire geneeskunde en volgen een ander paradigma.


"So many people today many people today—and even professional scientists—seem to me like somebody who has seen thousands of trees but has never seen a forest"

Albert Einstein in een brief aan Robert A. Thornton in 1944


Een paradigma is een stelsel van modellen en theorieën dat een denkkader vormt.

Toen bepaalde denkers in de oudheid al doorhadden dat de wereld bolvormig is, werd dit niet direct door de gehele mensheid omarmt in hun denkkader. Dit duurde vele honderden jaren en nog steeds leven sommigen op een platte aarde. Op het eerste gezicht lijkt de aarde inderdaad plat, dus er zit wel een bepaalde logica in deze denkwijze. Voor wijsheid zullen we verder moeten kijken dan onze neus lang is. Er is nog veel dat verkondigd wordt in de reguliere gezondheidszorg kortzichtig en zelfs tegenstrijdig met evolutionaire geneeskunde. De biologie heeft evolutie al een lange tijd als basisparadigma omarmt en gebruikt het om te het verklaren hoe dieren zijn geworden en hoe ze functioneren zoals ze doen. Dat de geneeskunde dit niet doet is ontzettend bijzonder, want geneeskunde is weer gebaseerd op biologie. Dat de mens, zorg en samenleving niet zo snel veranderd, is een lang en ook zeer interessant verhaal, waar ik nu niet verder op in ga. Langzaam doet het evolutionaire paradigma wel haar intrede in de reguliere gezondheidszorg en geneeskunde.


Leestip: Evolutionaire vs reguliere geneeskunde (met arts R.M. Nesse)

Leestip: De blinde mannen en de olifant


"Nothing in medicine makes sense except in the light of evolution"

T. Dobzhansky (geneticus en evolutiebioloog)


Evolutie is graduele verandering en aanpassing

Eigenlijk is evolutie vrij simpel en niets anders dan de graduele verandering van de de wereld in en om ons heen. Zo is het universum en ons eigen zonnestelsel gevormd door veranderprocessen die in de natuurkunde (astronomie) bestudeerd worden. In de astronomie wordt namelijk ook gesproken over de evolutie van ons heelal. U heeft vast wel aardrijkskunde gehad en geleerd dat de aarde door allerlei processen over miljoenen jaren heen gevormd is tot wat het vandaag de dag is. De bergen, meren, zeeën en continenten zijn door allerlei verschillende krachten en processen langzaam ontstaan. Zo ontstaat ook chronische ziekte door een combinatie van processen en factoren over (lange) tijd.

Evolutie is keer op keer bewezen en de leidraad op elk niveau in ons bestaan of we dat nou natuurkundig, biologisch, sociologisch of psychologisch bekijken. Zo heeft evolutie geleid tot het groeien van ons (sociale) brein en maakte spiritualiteit en religie mogelijk (3) of is antibiotica resistentie een evolutionaire aanpassing van bacteriën aan de middelen die tegen hen gebruikt worden.


Het proces en ontstaan van laaggradige ontsteking

Laaggradige ontsteking ontstaat variërend van enkele weken tot decennia. Ook kunnen zwangere vrouwen een laaggradige ontsteking hebben en baby's er mee geboren worden (6). Uit het onderzoek in de vorige zin is dus duidelijk gemaakt dat, een kind een moeilijke start in het leven krijgt, wanneer moeder immunologisch en lichamelijk disfunctioneert. Hoe zou zo'n kind, waarbij het zelf niet goed functioneert reageren op de wereld, luchtvervuiling, stress, vreemde voeding en vaccins? Een hele belangrijk vraag voor een ander artikel. Hoe dan ook loop je in het leven laaggradige ontsteking niet in een week op, maar over verloop van (lange) tijd. Zoals in onderstaande illustratie te zien is, hoort er een bioritme en synchroniciteit tussen onze stress assen; de sympathicus en HPA-as te bestaan. Beide worden aangestuurd vanuit onze hypothalamus (brein) en activeren of deactiveren zo hormonen en het zenuwstelsel. Typisch aan laaggradige ontsteking is een vermoeid mens met een overactief brein. Mensen hebben onrust in hun hoofd, maar voelen zich lichamelijk moe. Ook zijn allerlei pijnen, vage of 'onverklaarbare' klachten een voorstadium voor de chronische ziekten die we uiteindelijk kunnen krijgen. We functioneren al wellicht jaren of decennia niet zo goed, zijn niet fit en zelfs onvruchtbaar. Voortplanting is onze biologische doel en u kunt dus wel nagaan dat er bij het onvermogen tot voortplanting, er sprake is van een vergevorderd stadium van lichamelijke ongezondheid. Natuurlijk kan niet vruchtbaar zijn ook andere redenen hebben. Ziekte en aandoeningen zijn een eindstadium (voor de dood) en helaas is de reguliere gezondheidszorg voornamelijk gericht op het reduceren van symptomen en niet zozeer het echt gezonder maken van mensen. Het zou om vele redenen veel beter zijn om de mens echt gezond te maken en houden.


Illustratie: Levensloop van een mens en ontstaan van laaggradige ontsteking


Van optimaal functioneren tot ziekte

De reguliere gezondheidszorg is vooral gefocust op het hokje ziekte waarin het lichaam al in een vergevorderd ongezond stadium verkeerd. Dit is erg jammer want preventief mensen gezonder maken scheelt ten eerste enorm veel geld, maakt mensen blijer, productiever, socialer en intelligenter. Het is alleen zo dat er met leefstijlgeneeskunde niet zo veel geld te verdienen is. Ook wordt er nog grootschalig gedacht dat (echte) gezondheid uit een pil komt. Bepaalde wetenschappers hebben hier al inzicht gevende illustraties voor ontworpen die dit weergeven. Zo geeft dr. Marc Cohen onderstaand in zijn model weer hoe we via mono-metabole stress gezonder kunnen worden en hoe de reguliere gezondheidszorg pas ingrijpt in een heel laat stadium. Wanneer we bovenaan bij 'Enhanced health' zitten zijn we weerbaar, flexibel en kunnen veel stress aan. Hoe (langer) meer naar beneden dan het omgekeerde en komen we uiteindelijk uit bij ziekten. Via mono-metabole stress gezonder worden is een centraal stuk van leefstijlgeneeskunde en ook het concept achter "intermittent living" van dr. Leo Pruimboom (4).


"Het diamant gezondheid-ziekte model" van professor dr. Marc Cohen (5)


Conclusie

In bepaalde zin was de mens ten tijde van de jager-verzamelaar periode heel gezond en "Om weer te worden wat we waren, moeten we eten zoals we aten, bewegen zoals we bewogen en gedragen zoals we ons gedroegen", aldus dr. Leo Pruimboom. Dat betekent niet dat we weer als jager-verzamelaar in een grot moeten gaan leven. We willen 'the best of both worlds'. Zo is de reguliere geneeskunde goed in de bestrijding van infectieziekten en andere acute problemen. Bij chronische ziekten en optimale gezondheid zullen we bij levensstijl moeten zijn. Bent u zelf op zoek naar meer gezondheid, energie of een leuker leven en kan wel ondersteuning gebruiken in hoe dit te realiseren in uw (drukke) westerse bestaan? Zoek eventueel verdere ondersteuning bij upotential.nl of een andere klinische-PsychoNeuroImmunologische (k-PNI) therapeut/arts.


Bronnen:

(1) Ruiz-Núñez, B., Pruimboom, L., Dijck-Brouwer, D. A., & Muskiet, F. A. (2013). Lifestyle and nutritional imbalances associated with Western diseases: causes and consequences of chronic systemic low-grade inflammation in an evolutionary context. The Journal of nutritional biochemistry, 24(7), 1183–1201. https://doi.org/10.1016/j.jnutbio.2013.02.009


(2) https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/rechter-wijst-luchtvervuiling-aan-als-oorzaak-dood-brits-meisje~baaf708f6/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F


(3) Chung, D. (2018) Evolutionary Origin of Religions and Religious Evolution: Religious Neurosociology. Journal of Behavioral and Brain Science, 8, 485-511. https://doi.org/10.4236/jbbs.2018.89030


(4) Pruimboom, L., & Muskiet, F. (2018). Intermittent living; the use of ancient challenges as a vaccine against the deleterious effects of modern life - A hypothesis. Medical hypotheses, 120, 28–42. https://doi.org/10.1016/j.mehy.2018.08.002


(5) https://drmarc.co/


(6) Fink, N. R., Chawes, B., Bønnelykke, K., Thorsen, J., Stokholm, J., Rasmussen, M. A., Brix, S., & Bisgaard, H. (2019). Levels of Systemic Low-grade Inflammation in Pregnant Mothers and Their Offspring are Correlated. Scientific reports, 9(1), 3043. https://doi.org/10.1038/s41598-019-39620-5

52 views0 comments

Recent Posts

See All