De effecten van Tai Chi en Qi Qong op gezondheid en het immuunsysteem

Updated: Mar 3

Het menselijk lichaam is een samenwerkend geheel van biljoenen lichaamscellen. Voeden en onderhouden we onze cellen dan functioneren we, ervaren we gezondheid en beschikken we over een goed werkend immuunsysteem. Deze immuuncellen zijn nodig voor het bestrijden van virussen zoals covid-19.

Tai Chi en Qi Qong zijn levensstijl-interventies die kunnen bijdragen aan het onderhoud van ons lichaam en immuunsysteem. Daar is al behoorlijk wat wetenschappelijk onderzoek naar verricht en heldere informatie over. Dit artikel is een korte weergave hoe Kung Fu en 'meditatie in beweging' invloed heeft op onze gezondheid en het immuunsysteem. Een gezond lichaam en sterk immuunsysteem is wellicht het sterkste 'medicijn' tegen (toekomstige) virussen en die zijn onvermijdelijk.


Kung Fu

Kung Fu is de verzamelterm voor Chinese krijgs- of vechtkunst en dateert zo ver terug als 1100 voor Christus bij de start van de Xia dynastie. Kung Fu betekent vrij vertaald hoge vaardigheid, grote concentratie of toewijding. Allerlei stijlen met verschillende insteken en doeleinden zijn in de loop der tijd ontstaan en verdwenen. Tai Chi is 3100 jaar later een vorm van Kung Fu dat zich voornamelijk richt op gezondheidsbevordering. Qi Qonq is daarin een basiselement en houdt zich niet zozeer bezig met ‘vechten’. Aandachtige vloeiende bewegingen staan centraal. De beoefening en training van Qi Qong en Tai Chi in relatie met het immuunsysteem zijn onderzocht.


Wat zegt onderzoek over Tai Chi

In de afgelopen 45 jaar zijn er meer dan 500 wetenschappelijke onderzoeken en 120 systematische reviews gepubliceerd over de gezondheidsvoordelen van Tai Chi (1). Systematische reviews van Tai Chi voor specifieke aandoeningen wijzen op uitstekend bewijs voor het voorkomen van vallen bij ouderen en gezondheidsvoordelen bij artrose, de ziekte van Parkinson, revalidatie voor chronische obstructieve longziekte en het verbeteren van de cognitieve capaciteit bij oudere volwassenen. Er zijn goede aanwijzingen voor een gunstig effect op depressie, revalidatie bij hart- en herseninfarcten en bij dementie. Er is redelijk bewijs voor het verbeteren van de kwaliteit van leven van kankerpatienten, fibromyalgie, hypertensie en osteoporose en daarnaast voor een verhoogd welzijn en een betere slaap. Er waren geen onderzoeken waaruit bleek dat tai chi een aandoening verergerde (1).


Tai Chi en sterkere immuniteit

Er is onderzoek gedaan naar het beoefenen van Tai Chi in relatie met een virus en vaccinatie. Een 16 weekse wetenschappelijke (RCT) studie liet zien dat Tai Chi ervoor zorgde dat er een sterkere immuniteit optrad tegen het Varicella Zoster virus zonder vaccin. Wanneer Tai Chi bovendien gecombineerd werd met een vaccin ontstond er een sterkere immuniteit dan bij een vaccin alleen (3). Zo werken griepvaccinaties over het algemeen bij 70-90% van de jongvolwassenen en nog maar 30-40% bij ouderen (4). Iets vergelijkbaars zien we ook bij het covid-19 vaccin, al is dit sterk afhankelijk van welke variant en andere factoren. Het is uiteraard wenselijk om de werking van het immunsysteem en/of vaccin zo hoog mogelijk te krijgen en dit onderzoek geeft sterke aanwijzingen dat Tai Chi hieraan kan bijdragen.


Disfunctie van ons immuunsysteem door chronische stress

Zonder stress en ontsteking zouden we niet kunnen bestaan en is nodig voor bescherming, herstel en genezing. Maar hoe komt stress ‘onder de huid’ terecht om de immuniteit te beïnvloeden in negatieve zin. Immuuncellen hebben receptoren (signaalontvangers) voor stresshormonen zoals noradrenaline, adrenaline en cortisol. Deze signalen mobiliseren immuuncellen voor immuunactiviteit of houdt ze juist 'koest'.


Bewijs toont aan dat het reactievermogen van immuuncellen (bijv. Lymfocyten) tijdens chronische stress op signalen van deze hormonen veranderen. Immunologische reacties zijn namelijk biologisch en energetisch duur en na verloop van tijd onder chronische stress (gevaar), zal het vermogen van immuuncellen om nog adequaat te reageren drastisch verminderen (5,6).


Daarnaast versneld chronische stress en ontsteking de veroudering van het lichaam en immuunsysteem (immunosenescentie), wat al vroeg in het leven kan plaatsvinden (5,6). Bepaalde negatieve veranderingen zijn te keren met een gezonde leefstijl en bijvoorbeeld door het beoefenen van Tai Chi.


Sneller verouderen door chronische stress

Om te goed te begrijpen hoe (versnelde) veroudering zich afspeelt, zullen we moeten inzoomen op onze lichaamscellen en komen we uit bij telomeren. Dit zijn de uiteinden van onze chromosonen (DNA) en elke keer dat cellen zich delen voor groei, herstel en genezing, gaat er een stukje van de telomeren af. Indien deze lang genoeg zijn beschermen de telomeren onze chromosomen, dat vergelijkbaar is met de beschermdopjes van onze schoenveters.


Illustratie: In elke cel van ons lichaam (uitgezonderd rode bloedcellen) zit een celkern met chromosomen (DNA). Elke keer dat een celdeling plaatsvindt verdwijnt er een stukje telomeer.


Wanneer de telomeer te kort is geworden door veroudering en eventueel versneld door cortisol, kan de cel niet meer delen en gaat die ook minder goed of anders functioneren. Het is namelijk bekend dat cortisol een verlagend effect heeft op de activiteit van het enzym telomerase in o.a. T-cellen (type immuuncel) en telomerase beschermd juist de telomeren tegen verkorting (7). Telomerase activiteit is ook geassocieerd met een scala aan antivirale functies en daarmee de bescherming van ons lichaam tegen virussen (7). Het is dus belangrijk dat cortisol niet chronisch of veel aanwezig is, voor goede immuunfunctie en gezond (niet versneld) ouder worden.


Onderzoek laat zien dat het beoefenen van Qi Qong het hormoon cortisol verlaagd bij gezonde oudere mannen gedurende de dag en tijdens stressmomenten (10).


Andere gezondheidseffecten van Tai Chi

Na 12 weken Tai Chi-training liet een studie (RCT) zien dat de behandelingsgroep die Tai Chi beoefende, de bloeddruk verlaagde met maar liefst systolisch 15,6 mm Hg en diastolische 8,8 mm Hg (11). Daarnaast daalde het totale cholesterolgehalte met 15,2 mg/dL en het ('goede') high-density lipoproteïne-cholesterol nam toe met 4,7 mg/dL (11). Tai Chi laat dus hele wezenlijke gezondheidseffecten zien op het gebied van de bloeddruk en cholesterol!!


Toegankelijk voor iedereen

Er hoeft niets gekocht te worden om Tai Chi te doen en het is bovendien een zeer veilige vorm van lichaamsbeweging. Het is in de kern heel simpel en gemakkelijk te leren. In het licht van de huidige pandemie adviseren wetenschappers Tai Chi en Qi Qong wegens de gezondheidsbevorderende en immuunversterkende effecten (9).

Youtube staat vol met video’s waar u zou kunnen starten met oefenen. Graag presenteer ik mijzelf in onderstaande video voor een 5 minuten durende Qi Qong oefening.


Conclusie

Tai Chi is meditatie in beweging en werk positief op het lichaam via het verminderen van (psychologische) stress, dat in het lichaam te herleiden is naar de hypothalamus-hypofyse-bijnieren (HPA) as. Af en toe uit de overlevingstand gaan, is essentieel voor ons om te kunnen herstellen en regenereren. Wanneer dit soort leefstijlinterventies structureel een plekje in ons leven hebben, krijgen we er plezier en gezondheid voor terug.




Wetenschappelijke literatuur

(1) Huston, P., & McFarlane, B. (2016). Health benefits of tai chi: What is the evidence?. Canadian family physician Medecin de famille canadien, 62(11), 881–890.


(2) Fiuza-Luces, C., Garatachea, N., Berger, N. A., & Lucia, A. (2013). Exercise is the real polypill. Physiology (Bethesda, Md.), 28(5), 330–358. https://doi.org/10.1152/physiol.00019.2013


(3) Irwin, M. R., Olmstead, R., & Oxman, M. N. (2007). Augmenting immune responses to varicella zoster virus in older adults: a randomized, controlled trial of Tai Chi. Journal of the American Geriatrics Society, 55(4), 511–517. https://doi.org/10.1111/j.1532-5415.2007.01109.x


(4) Hannoun, C., Megas, F., & Piercy, J. (2004). Immunogenicity and protective efficacy of influenza vaccination. Virus research, 103(1-2), 133–138. https://doi.org/10.1016/j.virusres.2004.02.025


(5) Gouin, J. P., Hantsoo, L., & Kiecolt-Glaser, J. K. (2008). Immune dysregulation and chronic stress among older adults: a review. Neuroimmunomodulation, 15(4-6), 251–259. https://doi.org/10.1159/000156468


(6) Graham, J. E., Christian, L. M., & Kiecolt-Glaser, J. K. (2006). Stress, age, and immune function: toward a lifespan approach. Journal of behavioral medicine, 29(4), 389–400. https://doi.org/10.1007/s10865-006-9057-4


(7) Choi, J., Fauce, S. R., & Effros, R. B. (2008). Reduced telomerase activity in human T lymphocytes exposed to cortisol. Brain, behavior, and immunity, 22(4), 600–605. https://doi.org/10.1016/j.bbi.2007.12.004


(8) Fiuza-Luces, C., Garatachea, N., Berger, N. A., & Lucia, A. (2013). Exercise is the real polypill. Physiology (Bethesda, Md.), 28(5), 330–358. https://doi.org/10.1152/physiol.00019.2013


(9) Oh, B., Bae, K., Lamoury, G., Eade, T., Boyle, F., Corless, B., Clarke, S., Yeung, A., Rosenthal, D., Schapira, L., & Back, M. (2020). The Effects of Tai Chi and Qigong on Immune Responses: A Systematic Review and Meta-Analysis. Medicines (Basel, Switzerland), 7(7), 39. https://doi.org/10.3390/medicines7070039


(10) Ponzio, Elisa; Sotte, Lucio; D’Errico, Marcello M.; Berti, Stefano; Barbadoro, Pamela; Prospero, Emilia; Minelli, Andrea (2015). Qi-gong training reduces basal and stress-elicited cortisol secretion in healthy older adults. European Journal of Integrative Medicine, 7(3), 194–201. doi:10.1016/j.eujim.2015.01.002


(11) Tsai, J. C., Wang, W. H., Chan, P., Lin, L. J., Wang, C. H., Tomlinson, B., Hsieh, M. H., Yang, H. Y., & Liu, J. C. (2003). The beneficial effects of Tai Chi Chuan on blood pressure and lipid profile and anxiety status in a randomized controlled trial. Journal of alternative and complementary medicine (New York, N.Y.), 9(5), 747–754. https://doi.org/10.1089/107555303322524599



140 views0 comments

Recent Posts

See All